واکاوی نیازهای آموزشی کشاورزان دارای سامانه آبیاری سطحی در راستای بهبود بهره‌وری آب (مطالعه موردی: استان قزوین)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مهندسی آبیاری و زهکشی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ه)، قزوین، ایران

2 استادیار گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره).

چکیده

کمبود آب ناشی از رشد جمعیت، تغییرات اقلیمی، توسعه صنایع و مداخلات انسانی به یک بحران جدی، به‌خصوص در مناطق خشک و نیمه‌خشک تبدیل شده است. درصد عمده‌ای از اراضی کشاورزی در جهــان و ایران به ‌روش‌هـای سـطحی آبیـاری می‌شـوند. این پژوهش به منظور واکاوی نیازهای آموزشی کشاورزان دارای سامانه آبیاری سطحی در راستای بهبود بهره‌وری آب انجام شد. برای نیازسنجی آموزشی کشاورزان از الگوی سه‌بعدی کافمن، کوریگان و جانسون و روش دلفی استفاده گردید. میزان آگاهی کشاورزان نسبت به نیازهای آموزشی از سه دیدگاه "کشاورزان"، "صاحب‌نظران و مسئولان" و "مجریان فرآیند آموزشی" برای زارعین به ترتیب 23/1±31/3، 76/0±23/2 و 95/0±20/2 (از امتیاز کل 5) و برای باغداران به ترتیب 15/1±50/3، 80/0±27/2 و 81/0±36/2 حاصل شد. نتایج نشان داد، میزان دانش و آگاهی کشاورزان در اکثر نیازهای آموزشی به خصوص از دیدگاه صاحب‌نظران و مجریان آموزشی، کمتر از مقدار متوسط (امتیاز 3) است. پر اهمیت‌ترین نیازهای آموزشی بر اساس این سه دیدگاه به ترتیب مربوط به گویه‌های «مدیریت زمان مراحل مختلف آبیاری»، «تطبیق مدیریت مزرعه با نوع سامانه آبیاری» و «مدیریت مصرف آب در هنگام خشکسـالی و کم‌آبی» برای زارعین و «شیوه اصولی احداث باغ برای بهره‌وری بیشتر»، «آگاهی از انواع و مراحل مختلف اخذ تسهیلات» و «آشنایی با تبعات زیست‌محیطی استفاده از آب‌های نامتعارف» برای باغداران بود. یافته‌های این پژوهش اولویت‌های تعریف سرفصل‌ها و دوره‌های آموزشی برای کشاورزان دارای سامانه آبیاری سطحی را نشان داد. علاوه بر آموزش کشاورزان، باید بر ظرفیت‌سازی سازمان‌های موثر در آموزش کشاورزان نیز تمرکز و تاکید شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of educational needs of Farmers with surface irrigation system to improve water productivity (Case study: Qazvin province)

نویسندگان [English]

  • Navid Farahza 1
  • Bijan Nazari 2
1 PhD Candidate of Irrigation and Drainage Engineering, Imam Khomeini International University. Qazvin, Iran.
2 Assistant Professor of Water Sciences and Engineering Department,, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.
چکیده [English]

Water scarcity has become a serious crisis due to population growth, climate change, industrial development and human intervention, especially in arid and semi-arid regions. A large percentage of agricultural lands in the world and Iran are irrigated by surface irrigation methods. The three-dimensional model of Kauffman, Corrigan and Johnson and Delphi method were used for educational needs assessment of farmers. water users' awareness of educational needs from the three perspectives of ‘farmers’, ‘experts and officials’ and ‘educational process executives’ for farmers were 3.31±1.23, 2.23±0.76 and 2.20±0.95 (The total score was 5) and for horticulturists were 3.50±1.15, 2.27±0.80 and 2.36±0.81, respectively. The status of farmers knowledge in most educational needs, especially from experts and educational executives, is less than average (Score 3). The most important educational needs based on three perspectives were "time management of different stages of irrigation", "adaptation of farm management with irrigation system type " and "management of water use during drought and water scarcity", respectively. Also, "garden constructing principles for more productivity", "knowledge of different types and stages of financial facilities" and "environmental problems of unconventional water use " for horticulturists. The findings of this study showed the priorities of defining the educational headings and training courses for farmers with surface irrigation system. In addition to farmers education, the focus should be on capacity building of farmers education organizations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • 3D model
  • Delphi method
  • Horticulturists
  • farmers
  • Education
آمارنامه کشاورزی.، 1397، آمارنامه کشاورزی سال زراعی 1396، جلد سوم: محصولات باغبانی، وزارت جهاد کشاورزی، معاونت برنامه‌ریزی و اقتصادی، مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات.
آمارنامه کشاورزی.، 1397، آمارنامه کشاورزی سال زراعی 96-1395، جلد اول: محصولات زراعی، وزارت جهاد کشاورزی، معاونت برنامه‌ریزی و اقتصادی، مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات.
احمدآباد، ی.ح.، لیاقت، ع.م.، سهرابی، ت.، رسول‌زاده، ع.، نظری، ب،، 1395. بررسی عملکرد آبیاری جویچه‌ای در مزارع ذرت تحت مدیریت زارعان و ارائه راهکارهای کاربردی در بهبود آن (مطالعه موردی: کشت و صنعت و دامپروری مغان). مدیریت آب و آبیاری، دوره 6، شماره1، صفحه‌های 28-15.
جلینی، م.، عباسی، ف.، طایفه ‌رضایی، ح.، کریمی، م.، حقایقی، س.ا.، 1397. اصلاح سامانه‌های سنتی آبیاری سطحی، نشر آموزش کشاورزی.
چرم‌چیان لنگرودی، م.، چیذری، م.، 1384. تعیین نیازهای آموزشی نوغان‌داران (بررسی موردی در استان گیلان)، فصلنامه پژوهش و سازندگی.
حسینی، ق.، محبوبی، م.ر.، عابدی سروستانی، ا.، جعفری، م.، 1396. نیازهای آموزشی انجیرکاران در زمینه مدیریت ذخیره بهینه آب در شرایط خشکسالی، مورد مطالعه: شهرستان استهبان، مجله اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 2-48، شماره 2. ص 321-311.
رضانژاد، ا.، شمس، ع.، رزمی، ح.، 1395. تحلیل نیازهای آموزشی باغداران شهرستان مراغه در خصوص مدیریت پایدار منابع آبی، دومین کنگره ملی آبیاری و زهکشی ایران، دانشگاه صنعتی‌ اصفهان.
رضانژاد، ا.، شمس، ع.، رزمی، ح.، 1395.، فرا تحلیل عوامل موثر بر پذیرش روش‌های مدیریت بهینه منابع آبی توسط کشاورزان، دومین کنگره ملی آبیاری و زهکشی ایران، دانشگاه صنعتی اصفهان.
زارع، ع.، زلالی، ن.، 1394. نیاز آموزشی مدیریت بهینه آبیاری در بین کشاورزان رامشیر، فصل‌نامه پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، شماره 33.
شقاقی‌پور، م.ر.، 1395. نیازسنجی آموزشی به منظور مصرف بهینه آب توسط کشاورزان منطقه طالقان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته‌ی آموزش و محیط زیست، دانشگاه پیام نور مرکز (تهران جنوب).
عباسی، ف.، سهراب، ف.، عباسی، ن.، 1395. ارزیابی وضعیت راندمان آب آبیاری در ایران. تحقیقات مهندسی سازه‌های آبیاری و زهکشی، جلد 17، شماره 67، ص 128-113.
عباسی، ف.، سهراب، ف.، عباسی، ن.، 1394. راندمان‌های آبیاری: تغییرات زمانی و مکانی آن در ایران. موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی.
محمدی سلیمانی، ا.، شعبانی روچی، ز.، 1393. بحران آب در ایران. دومین همایش سراسری کشاورزی و منابع طبیعی پایدار، تهران، ایران.
مرید نژاد، ع.ر.، لیاقت، ع.م.، نظری، ب،، 1394. تحلیل نتایج مطالعات ارزیابی تغییر سیستم آبیاری سطحی به آبیاری تحت‌فشار در شبکه‌های فرعی آبیاری اراضی 550000 هکتاری مؤسسه جهاد نصر در استان خوزستان. اولین همایش ملی بررسی ابعاد فنی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی طرح احیاء 550 هزار هکتاری اراضی خوزستان و ایلام.
هیبت‌الله‌پور، ز.، پناهپور، ا.، حسین‌پور، م.، 1395. نیازسنجی آموزشی کشاورزان به مسائل مربوط به علوم خاک و زراعت در شهرستان اهواز، فصلنامه آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، سال پنجم، شماره چهارم.
Boniface, P.J., Jose, A.M., Husain, S., 2019. Training Needs of Farmers and Agricultural Extensionists on Selected Information Technology Enabled Systems for Agriculture. Journal of Extension Education, Vol. 31 No.
Cronbach, L. J., 1951. Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16, 297–334.
Darouich, H., Cameira, M.R., Gonçalves, J.M., Paredes, P., Pereira, L.S., 2017. Comparing Sprinkler and Surface Irrigation for Wheat Using Multi-Criteria Analysis: Water Saving vs. Economic Returns. Water, 9, 50.
Dossah, B.O., Bashir, D., Ndahi, A.K., Ahmed, S.D., 2003. Training needs for successful development of irrigation scheme, 29th WEDC International Conference Abuja, Nigeria, 2003 towards the millennium development goals, abuja, nigeria.
Emadzade A., Karimi M.H., Bahreini T.H., 2004. Educational needs as-sessment of Mashad University of Med-ical Sciences’ Managers in Management and leadership. Journal of Medical Ed-ucation;4(2), 89-93.
Ismail, S., 2016. Task III: Training Needs Assessment & Training Modules. Capacity Development Measures of relevant Stakeholder for Improved Maintenance and Repairs Service for Irrigation infrastructure at Tertiary Level The Egyptian-German Water Management Reform Programme (WMRP). 10.13140/RG.2.2.12892.64644.
Iwuchukwu, j., Udoye, C., Onwubuya, E., 2013. Training Needs of Pineapple Farmers in Enugu State, Nigeria, Journal of Agricultural Extension, Vol 17, No 1.
Kaur, A., 2017. Training Needs of Small and Marginal Farmers for Integrated Farming Systems in Moga District of Punjab. master of science in extension education, department of extension education college of agriculture punjab agricultural university.
Michel, D., 2017. Iran’s Impending Water Crisis. Water, Security and US Foreign Policy. pp. 168.
Saatsaz, M., 2019. A historical investigation on water resources management in Iran. Environ. Dev. Sustain, 1–37.
Palacios, K., 2003. Developing a comprehensive needs assessment model for implementation continuing education. Retrieved from http://www.trizjournal. com/archives/2003/07/e/05.pdf/
Rahman, M., Khatun, M., Rahman, M.L., Haque, S.R., 2018. Assessment of training needs on crop production for farmers in some selected areas of Bangladesh. Bangladesh Journal of Agricultural Research, 43. 10.3329/bjar.v43i4.39165.
Veale, R.J., 2002. Iowa training and education needs assessment. Available on the url:http://www.state.ia.us/educate/ ecese/is/hiraids/rd5/tenaelemo1.pdf
Venkattakumar, R., Senthil Kumaran, G., Atheequlla, G.A., 2015. Training Needs of KVK Personnel and Farmers of NEH Region in Horticulture. Journal of Extension Education. Vol. 27 No. 4