اثر کم آبیاری و رقم بر عملکرد و اجزای عملکرد سویا (‏Glycine max L.‎‏) در استان ‏هرات-افغانستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم کشاورزی. دانشکده کشاورزی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد. مشهد. ایران

2 گروه اگرو تکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، مشهد ایران

3 گروه آگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، مشهد ایران

چکیده

‏‏ به منظور مطالعه اثر کم آبیاری و رقم بر عملکرد و اجزای عملکرد سویا آزمایشی مزرعه‌ای در مرکز تحقیقات کشاورزی اردوخان استان ‏هرات افغانستان (طول جغرافیایی "49 '11 °62 و عرض جغرافیایی "35 '20 °34) در سال زراعی 97-1396 اجرا شد. آزمایش به صورت ‏کرت‌های خرد شده (اسپلیت پلات) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در 3 تکرار انجام شد. کم آبیاری در سه سطح شامل (70 ‏‏(بدون تنش)، 90 (تنش ملایم) و 110 (تنش شدید) میلی‌متر تبخیر از تشتک کلاس ‏A‏) به عنوان عامل اصلی و رقم در چهار سطح ‏شامل (گلوی، استاین، هانگ و ال دی04) به عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که کم آبیاری تاثیر ‏معنی‌داری بر تعداد غلاف در گیاه، تعداد دانه در غلاف، وزن 100 دانه، عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه و شاخص برداشت داشت. اثر رقم ‏بر تمام صفات و اثر متقابل دو عامل تنها بر وزن 100 دانه معنی‌دار بود. نتایج نشان داد که کم آبیاری در 110 میلی‌متر تبخیر (تنش ‏شدید) سبب کاهش معنی‌دار صفات شد. کمترین تعداد غلاف در گیاه (8/109 غلاف)، تعداد دانه در غلاف (4/2 دانه)، وزن 100 دانه ‏‏(27/15 گرم)، عملکرد بیولوژیک (7363 کیلوگرم در هکتار)، عملکرد دانه (2899 کیلوگرم در هکتار) و شاخص برداشت (5/35%) در 110 ‏میلی‌متر تبخیر به دست آمد. میانگین صفات در 70 (بدون تنش) و 90 میلی‌متر تبخیر (تنش ملایم) فاقد تفاوت معنی‌دار بود. رقم ال ‏دی04 به دلیل داشتن حد مطلوبی از اجزای عملکرد، دارای بیشترین عملکرد دانه (3793 کیلوگرم در هکتار) بود. ضرایب همبستگی ساده ‏صفات نشان داد که عملکرد دانه دارای همبستگی مثبت و معنی‌دار با عملکرد بیولوژیک، تعداد غلاف در گیاه، ارتفاع گیاه و تعداد دانه در ‏غلاف بود. بر اساس این نتایج، کم آبیاری تا سطح 90 میلی‌متر تبخیر می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.‏

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Effect of Deficit Irrigation and Cultivar on Yield and Yield Components ‎of Soybean (Glycine max L.) in Heart Province- Afghanistan

نویسندگان [English]

  • Habibulah Saberi 1
  • Seyed Mohsen Nabavi Kalat 2
  • Reza Sadrabadi Haghighi 3
1 Department of Agricultural Science, Faculty of Agriculture, Islamic Azad University, Mashhad Branch. Mashhad, Iran
2 Department of Agrotechnology, Faculty of Agriculture, Islamic Azad University, Mashhad Branch, Mashhad, Iran
3 Department of Agrotechnology, Faculty of Agriculture, Islamic Azad University Mashhad Branch, Mashhad Iran
چکیده [English]

In order to study effect of deficit irrigation and cultivar on yield and yield components of soybean, a field ‎experiment was conducted at the Ordukhan Agricultural Research Center, Heart Province-Afghanistan ‎‎(Geographical longitude: 62°11'29" east and geographical latitude: 34°20'35" north) during the cropping ‎season 2017-2018. The experiment was conducted in a split-plot arrangement based on randomized complete ‎block design with three replications. Deficit irrigation with three levels (70 (no stress), 90 (moderate stress) and ‎‎110 (severe stress) mm evaporation from class A evaporation pan) were considered as main plots and ‎cultivars with four levels (Glway, Stine, Hong and LD04) were allocated as sub plots. Analysis of variance ‎showed that the deficit irrigation had significant effect on number of pods per plant, number of grains per ‎pod, 100 grains weight, biological yield, grain yield and harvest index The effect of cultivar on all traits and ‎the effect of interaction between two factors on 100 grains weight were significant. The results showed that ‎the deficit irrigation at 110 mm evaporation (severe stress) cased of significantly reduced of all traits. The ‎lowest number of pods per plant (109.8 pods), number of grains per pod (2.4 grains), 100 grains weight ‎‎(15.27g), biological yield (7363 kg/ha), grain yield (2899 kg/ha) and harvest index (35.5%) were obtained in ‎‎110 mm evaporation. The means of traits at 70 mm (no stress) and 90 mm (moderate stress) evaporation had ‎no significant difference. The LD04 cultivar had the highest grain yield (3793 kg/ha), because this cultivar had ‎optimum yield components. Simple correlation coefficient of traits showed that the grain yield had positive ‎significant correlation with biological yield, number of pods per plant, plant height, number of grains per pod. ‎Based on, these results deficit irrigation up to 90 mm evaporation can be considered.‎

کلیدواژه‌ها [English]

  • ‎: Biological yield
  • Grain yield
  • Moderate stress
  • severe stress
امینی­فر، ج.، بیگلویی، م. ح.، محسن­آبادی، غ.، سمیع­زاده، ح.، 1391. اثرات کم آبیاری بر عملکرد کمی و کیفی رقم­های سویا در منطقه رشت. مجله الکترونیک تولید گیاهان زراعی. 5، 2: 109-93.
امینی­فر، ج.، بیگلویی، م. ح.، محسن­آبادی، غ.، سمیع­زاده، ح.، 1390. تاثیر کم آبیاری بر عملکرد و بهره­وری آب در هفت رقم سویا در منطقه رشت. نشریه دانش آب و خاک. 21، 4: 91-81.
امینی­فر، ج.، محسن­آبادی، غ.، بیگلویی، م. ح.، سمیع­زاده، ح.، 1392. تاثیر کم آبیاری بر عملکرد، اجزای عملکرد و بهره­وری آب رقم T.215 سویا. فصلنامه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب. 3، 11: 34-24.
پورموسوی، س. م.، گلوی، م.، دانشیان، ج.، قنبری، ا.، 1388. تاثیر کود دامی بر عملکرد کمی و کیفی لاین L17 سویا در شرایط تنش خشکی. مجله علوم گیاهان زراعی ایران. 40، 1: 145-133.
رزمی، ن.، ایران­نژاد، ج.، خانزاده، ح.، سهیلی­مقدم، ب.، 1392. اثر رژیم­های مختلف آبیاری بر صفات فیزیولوژیک و مورفولوژیک سه رقم سویا (Glycine max). نشریه علمی پژوهشی اکوفیزیولوژی گیاهان زراعی. 7، (25)1: 70-57.
رستمی­آجیرلو، ا.، اصغری­پور، م. ر.، قنبری، ا.، جودی، م.، خرمی­وفا، م.، 1396. بررسی تاثیر کم آبیاری بر عملکرد، خصوصیات کیفی و شاخص بهره­وری مصرف آب 3 رقم سویا در دشت مغان. نشریه حفاظت منابع آب و خاک. 70، 1: 125-113.
رضایی استخروییه، ع.، خوش­قدم، س.، ابراهیمی­سیریزی، م.، بادیه­نشین.، ع. ر.، 1393. ارزیابی عملکرد گیاه آفتابگردان(رقم فرخ) تحت تاثیر کم آبیاری سنتی و خشکی موضعی ریشه. نشریه آب و خاک (علوم و صنایع کشاورزی). 28، 5: 875-867.
شمس­بیرانوند، م.، برومندنسب، س.، ملکی، ع.، دانشور، م.، 1394. تاثیر کم آبیاری بر عملکرد و برخی صفات دانه سه رقم سویا در منطقه خرم­آباد. علوم و مهندسی کشاورزی (مجله علمی کشاورزی). 38، 3: 21-13.
قراخانی­نبی، ه.، موحدی­دهنوی، م.، یدوی، ع. ر.، هاشمی­جزی، س. م.، 1390. بررسی خصوصیات کمی و کیفی چهار رقم سویا (Glycine max L.) تحت تاریخ­های مختلف کاشت در منطقه شهرکرد. مجله تولید و فرآوری محصولات زراعی و باغی. 1، 2: 33-19.
معدنزاده، ح. ر.، پاک­نژاد، ف.، صادقی­شعاع، م.، اصیلی، س.، رضایی، ک.، درویش، ف.، 1390. تاثیر کم آبیاری بر عملکرد و اجزای عملکرد دو رقم سویا. مجله زراعت و اصلاح نباتات. 7، 4: 98-89.
موحدی، ر.، خورگامی، ع.، سیاح­فر، م.، 1397. اثر تنش خشکی و محلول­پاشی عناصر کم مصرف بر عملکرد دو رقم سویا (Glycine max L.) در منطقه خرم­آباد. مجله علمی پژوهشی اکوفیزیولوژی گیاهی. 10، 32: 54-43.
مهربان، ا.، عزیزیان شرمه، ا.، کمالی­جو، ا.، 1395. بررسی تنش خشکی بر روی عملکرد و کیفیت هشت رقم سویا (Glycine max L.) در منطقه سیستان. نشریه فیزیولوژی محیطی گیاهی. 11، 43: 99-90.
Candogan, B. N and Yazgan, S. 2016. Yield and quality response of soybean to full and deficit irrigation at different growth stage under sub-humid climate conditions. Journal of Agricultural Sciencess. 22: 129-144.
Daneshian, J., Jonubi, P and Barari Tari. 2011. Investigation of water deficit stress on agronomical traits of soybean cultivars in temperate climate. world Academy of Science, Engineering and Technology. 75: 778-785.
Demirtas, G., Yazgan, S., Candogan, B. N., Sincik, M., Buyukcangaz, H and Goksoy, A. T. 2010. Quality and yield response of soybean (Glycine max L. Mirrill) to drought stress in sub-humid environment. African Journal of Biotechnology. 9, 41: 6873-6881.
Geerts, S and Raes, D. 2009. Deficit irrigation as an on-farm strategy to maximize crop water productivity in dry areas. Agricultural Water Management. 96, 9: 1275-1284.
Kirnak, H., Dogan, E and Turkoglu. 2010. Effect of drip irrigation intensity on soybean seed yield and quality in the semi-arid Haran Plain, Turkey. Spanish Journal of Agricultural Research. 8,4: 1208-1217.
Kobraee, S., Shamsi, K and Raseki, B. 2011. Soybean production under water deficit conditions. Annals of Biological Research. 2, 2: 423-434.
Muneer, S., Xia, W.Y., Ming, Y.J., Abrar Faiz, M., Hao, J., Michael, I. T., Yi, Zh., Chen, R and Xiang, H. J. 2018. Regulated deficit irrigation impact at various growth stages and productivity of soybean. Journal of Natural Sciences. 8, 12: 18-28.
Ruhul Amin, A.K.M., Jahan, S.R. A and Hasanuzzaman, M. 2009. Yield components and yield of three soybean varieties under different irrigation management. American-Eurasian Journal of Scientific Research. 4, 1: 40-46.
Sincik, M., Candogan, B. N., Demirtas, C., Huyukcaangaz, H., Yazgan, S and Goksoy, A. 2008. Deficit irrigation of soybean (Glycine max (L.) Merr) in a sub-humid climate. Journal of Agronomy and Crop Science. 194, 3: 200-205.
Siskani, A., Seghatoleslami, M. J and Moosavi, G. R. 2015. Effect of deficit irrigation an nano fertilizer on yield and some morphological traits of cotton. Biological Forum-An International Journal. 7, 1: 1710-1715.
Wakrim, R., Aganchich, B., Tahi, H., Serraj, R and Wahbi, S. 2005. Comparative effects of partial root drying (PDI) and regulated deficit irrigation (RDI) on water relations and water use efficiency in common bean (Phaseolus vulgaris L.) Agricultural Ecosystem and Environment. 106: 275-287.
Yazar, A., Gokcel, F and Sezen, M. 2009. Corn yield response to partial root zone drying and deficit irrigation strategies applied with drip system. Plant Soil Environment. 55: 494-503