تعیین تناسب اراضی از نظر کاربرد سامانه‌های آبیاری قطره‌ای با استفاده از روش AHP در دشت زنجان- سلطانیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

2 عضو هیئت علمی/ دانشگاه زنجان

3 شرکت مدیریت منابع آب ایران، تهران، ایران

چکیده

مصرف بی‌رویه آب در بخش کشاورزی منجر به کاهش منابع آب تجدید پذیر در ایران شده است. توسعه و مدیریت همزمان سامانه‌های نوین آبیاری یکی از راهکارهای مهم در جهت کاهش مصرف آب کشاورزی محسوب می‌گردد. در این پژوهش ابتدا با استفاده از فرآیند تحلیل سلسه مراتبی (AHP)، محدوده اراضی مستعد به منظور کاربرد آبیاری قطره‌ای در دشت زنجان تهیه شد. بدین منظور معیارهای انتخاب سامانه آبیاری قطره‌ای شامل خصوصیات کیفی آب، خصوصیات کمی و کیفی خاک، توپوگرافی، عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با استفاده از فرآیند AHP مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس نقشه‌های مکان‌یابی تهیه شده، حدود 45 درصد از اراضی محدوده مورد مطالعه در کلاس‌های مناسب و کاملاً مناسب، 25 درصد در کلاس متوسط و 30 درصد در کلاس نامناسب از نظر قابلیت اجرای آبیاری قطره‌ای طبقه‌بندی شدند. بررسی موقعیت طرح‌های اجرا شده نشان داد، 79 درصد از طرح‌ها در اراضی با کلاس مناسب و یا کاملاً مناسب و 21 درصد در اراضی با کلاس متوسط و یا نامناسب اجرا شده اند. بر پایه‌ی نتایج بدست آمده استفاده از روش AHP در انتخاب صحیح یک سامانه آبیاری با لحاظ نمودن معیارهای موثر می‌تواند مفید واقع گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Determination of Land Suitability for Drip Irrigation System Implementation Using AHP Method

نویسندگان [English]

  • Peyman Moradzadeh 1
  • Hassan Ojaghlou 2
  • Mohammad Ghabaei Sogh 3
1 Department of Water Science and Engineering, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran
2 faculty member/ University of Zanjan
3 Iran Water Resources Management Company, Tehran, Iran
چکیده [English]

Indiscriminate consumption of water in the agricultural sector has led to a decrease in renewable water resources in Iran. Simultaneous development and management of new irrigation systems is one of the important strategies to reduce agricultural water consumption. In the present study, land suitability classification map for drip irrigation was prepared using AHP method in the Zanjan plain. For this purpose, selection criteria for the installation of the drip irrigation systems including water quality factors, soil characteristics, topography, economic, social and cultural indicators were considered using the AHP process. Based on land suitability classification map, about 45% of the studied area were classified as suitable and highly suitable, 25% as moderately suitable and 30% as not suitable class for drip irrigation systems. Investigation of the implemented projects showed that 79% of the projects were performed in land with suitable or highly suitable classes and 21% in moderately suitable or not suitable land. The results of this study indicated that using AHP method could be useful in selecting the proper irrigation method by considering the effective criteria.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Feasibility
  • Zoning Map
  • LSI Index
  • Classification
احمدی، ا.، هزار جریبی، ا. ط.، قربانی، خ. و حسام، م. 1397. مکان­یابی نواحی مستعد اجرای سامانه­های نوین آبیاری (موضعی، بارانی و کم فشار) با تحلیل سلسه مراتبی (AHP) در GIS (مطالعه موردی: شهرستان اسفرین-خراسان شمالی). نشریه پژوهش­های حفاظت آب و خاک. 25. 5: 69-87.
آزاد، ن.، رضایی آباجلو، ل. و بهمنش، ج. 1397. مکان­یابی مناطق مستعد اجرای سیستم­های آبیاری سطحی و تحت فشار با استفاده از فرآیند تحلیل سلسه مراتبی فازی در دشت میاندوآب. علوم و مهندسی آب. 41. 4: 119-132.
چراغی­زاده، م. و شاه­نظری، ع. 1395. پهنه­بندی اراضی برای اجرای سامانه آبیاری موضعی با ارزیابی مشخصه­های آب و خاک (مطالعه موردی: شهرستان های بابل و بابلسر). نشریه پژوهش های حفاظت آب و خاک، 23. 2: 63-80.
حسینی، ی. 1397. ارزیابی تناسب اراضی برای آبیاری قطره­ای و بارانی با استفاده از سیستم استنتاج فازی. مجله علوم و مهندسی آبیاری. 41. 2: 135-149.
رمزی، ر.، خاشعی­سیوکی، ع. و شهیدی، ع. 1393. تعیین مناطق مستعد آبیاری قطره­ای با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی در استان خراسان جنوبی. مجله علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، علوم آب و خاک. 18. 69: 227-235.
علیزاده، ا. ۱۳۸۵. طراحی سیستمهای آبیاری (جلد دوم:  طراحی سیستم­های آبیاری تحت فشار). انتشارات آستان قدس رضوی، ص 368.
فرهادی­بانسوله، ب.، احمدی، ش. و میرزایی­تختگاهی، ح. 1396. انتخاب سیستم مناسب آبیاری تحت فشار با استفاده از روش ارزیابی چندمعیاره (مطالعه موردی: شبکه آبیاری جامیشان). مدیریت آب آبیاری. 7. 1: 135-149.
قدوسی­پور، ح. ۱۳۹۲. فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP). انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر، ص 222.
قره­داغی، م.م.، معروف پور، ع.، بابایی، خ. و منصوری، ف. 1392. پتانسیل­یابی مناطق مستعد جهت اجرای سیستم آبیاری تحت فشار با استفاده از GIS (مطالعه موردی: شبکه آبیاری و زهکشی باباخان). نشریه آب و خاک (علوم و صنایع کشاورزی). 27. 6: 1122-1111.
مهدوی، ع. و اخوان، س. 1397. مکان یابی و اولویت بندی مناطق مستعد تغذیه مصنوعی آب های زیرزمینی بر اساس، منطق بولین، روش هم پوشانی و منطق فازی. مجله آبیاری و زهکشی ایران. 5. 12: 1253-1265.
نشاط، ع. و نیک­پور، ن. 1390. مکان­یابی مناطق مستعد برای برای اجرای آبیاری تحت فشار با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) (مطالعه موردی: دشت کرمان). مجله مهندسی منابع آب. 4. 8: 77-83.
Albaji, M., Golabi, M., Piroozfar, V.R., Egdernejad, A. and Nazarizadeh, F. 2014. Evaluation of agricultural land resources for irrigation in the Ramhormoz plain by using GIS. Agriculturae Conspectus Scientificus. 79(2): 93-102.
Bagherzadeh, A. and Paymar, P. 2015. Assessment of land capability for different irrigation systems by parametric and fuzzy approaches in the Mashhad plain, northeast Iran. Soil Water Research. 10(2): 90-98.
Dengiz, O. 2006. Comparison of Different Irrigation Methods Based on The Parametric Evaluation Approach. Turkish Journal of Agriculture and Forestry. 30(1): 21-29.
FAO. 1994. Water quality for agriculture. Irrigation and drainage paper, NO. 29.
Gholami, A. and Delavari, A. 2012. Evaluation of the two methods of surface and drip irrigation based on the parametric system. Journal of Basic and Applied Scientific Research. 2(6): 5988-5992.
Hamzeh, Y., Mokarram, M. and Alavipanah, S.K. 2014. Combination of fuzzy and AHP methods to assess land suitability for barley: Case Study of semi-arid lands in the southwest of Iran. Desert. 19(2): 173-181.
Kardan Moghaddam, H., Dehghani, M., Rahimzadeh Kivi, Z., Kardan Moghaddam, H. and Hashemi, S.R. 2017. Efficiency assessment of AHP and fuzzy logic methods in suitability mapping for artificial recharging (Case study: Sarbisheh basin, Southern Khorasan, Iran). Water Harvesting Research. 2(1): 57-67.
Naseri, A., Rezania, A.R. and Albaji, M. 2009. Investigation of soil quality for different irrigation systems in Lali Plain, Iran. Journal of Food, Agriculture and Environment. 7(2): 955-960.
Saaty, T.L. 1996. The Analytic Hierarchy Process. Mc Graw Hill: New York.
Sedghkia, M., Nateghi, M.B., Kaviani Kocharkhizi, Sh. and Naghipoor, N. 2015. Evaluation and zoning of irrigation methods on etka organization lands in dorud, using analytical hierarchy process. Water Research in Agriculture. 28(4): 749-758.
Seyedmohammadi, J., Esmaeelnejad, L. and Ramezanpour, H. 2016. Land suitability assessment for optimum managegement of water consumption in precise agriculture. Modeling Earth Systems and Environment. 2(3): 162-172.