بررسی تأثیر بخش تقاضای بازار آب بر الگوی کشت بهینه، درآمد کشاورزان و استفاده پایدار از منابع آب (محدوده مطالعاتی مشهد-چناران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 استاد گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 استاد گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

4 دانشیار گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

5 دانشیار گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

مدیریت تقاضا به عنوان اصولی‌ترین راه­کار برای کنترل مصارف آب و مدیریت منابع آب جهت تعادل‌بخشی آن بسیار حائز اهمیت است. در این تحقیق  تأثیر بخش تقاضای بازار آب بر الگوی کشت بهینه، درآمد کشاورزان و استفاده پایدار از منابع آب مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور داده‌های میدانی از 130 بهره‌بردار محدوده مطالعاتی مشهد-چناران از طریق پرسشنامه و مصاحبه حضوری در سال زراعی 93-1392 جمع‌آوری و در این مطالعه به­کار گرفته شد. بهره‌برداران به دو گروه یعنی گروه کم مصرف (m3/ha10000<) و گروه پرمصرف (m3/ha≤10000) تقسیم شدند و سپس مدل برنامه‌ریزی ریاضی با در نظر گرفتن چهار سناریوی کم آبیاری (10، 20،30 و 40 درصد) به منظور کاهش آب مورد تقاضا برای هریک از این دو گروه استفاده شد. در ادامه تحلیل حساسیت قیمت استحصالی آب و تأثیر آن بر تقاضا نیز مورد بررسی قرار گرفت. نتایج مدل نشان داد سطح درآمد کشاورزان نسبت به وضعیت فعلی در الگوی بهینه با کاربرد استراتژی‌های کم آبیاری در گروه کم مصرف و پرمصرف به ترتیب 2/15 و 2/6 درصد افزایش می‌یابد. در حالی که این استراتژی‌ها موجب 99 و 6/33 میلیون مترمکعب آب مازاد در این دو گروه می‌شود. نتایج تحلیل حساسیت قیمت آب نشان داد افزایش قیمت آب در گروه کم مصرف تغییر چندانی در میزان آب مصرفی ایجاد نمی‌کند ولی در گروه پرمصرف این رفتار متفاوت بوده و منجر به کاهش آب مصرفی می‌شود لذا به‌کارگیری سیاست‌های غیر قیمتی هم­چون آموزش، ترویج و طراحی الگوی کشت در گروه اول و افزایش قیمت آب تا حدی که موجبات مبادله آب و کسب درآمد بیش­تر و استفاده پایدار از منابع ‌آب را در گروه دوم فراهم آورد، قابل توصیه است. هم­چنین پرداخت یارانه به منظور سوق کشاورزان به عدم برداشت آب مازاد نیز می‌تواند یکی از راهکارهای پیشنهادی باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of Effect of Demand Side of Water Market on Optimal crop pattern, Farmer's income and sustainable Use of Water Resources (Case Study: Mashhad-Chenaran)

نویسندگان [English]

  • Najmeh Majidi 1
  • Amin Alizadeh 2
  • Mohammad Ghorbani 3
  • Hossein Ansari 4
  • Mohammad Banayan Aval 5
1 PhD Student, Department of Water Engineering, Agriculture College, Ferdowsi University of Mashhad., Mashhad., Iran
2 Professor, Department of Water Engineering, Agriculture College, Ferdowsi University of Mashhad., Mashhad., Iran
3 Professor, Department of Agricultural Economics, Agriculture College, Ferdowsi University of Mashhad., Mashhad., Iran
4 Associate Professor, Department of Water Engineering, Agriculture College, Ferdowsi University of Mashhad., Mashhad., Iran
5 Associate Professor, Department of Agronomy, Agriculture College, Ferdowsi University of Mashhad., Mashhad., Iran
چکیده [English]

Demand management as a way to control consumption and manage water resource is concerned. Farm data of Mashhad- Chenaran plain through questionnaires and interviews was collected from 130  representatives in 2013. All of them divided to two group of water consumption, mean’s that low consumption (<10000 m3/ha) and high consumption(10000 m3/ha ≤). Then mathematical programming model with due attention to four scenarios of water deficit (10, 20, 30 and 40%) was run for each group. Also sensitivity analysis was applied to study effect of water price on demand of water. Result showed while this strategy of water deficit make  99 and 33.6 million cubic meters of excess water in the two groups, the income of farmers increases 15.2 and 6.2 % in low and high consumption group respectively. Result of sensitivity analysis of water price showed that increase of water price does not cause significant changes in water use at low consumption group, but is different in high consumption group. Therefore, non pricing policy for example education, promotion and design of crop pattern is recommendable for low consumption group. For high consumption group, if increase of water price to extent water trading and to use water resources sustainability, water pricing policy is suggested. As well as paying subsidies to farmers may encourage them to non exploitation of surplus water.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Renewable Water Resources
  • Water Market
  • mathematical programming
  • Mashhad-Chenaran

احسانی،م.، دشتی،ق.، حیاتی،ب.ا و قهرمان­زاده،م. 1390. برآورد ارزش اقتصادی آب شبکه آبیاری دشت قزوین: کاربرد رهیافت دوگان. نشریه اقتصاد و توسعه کشاورزی. علوم و صنایع کشاورزی. 25.2: 245-237.

اسدی،ه و ترکمانی،ج. 1386.  قیمت­گذاری آب کشاورزی در ایران مطالعه موردی اراضی زیر سد طالقان. اقتصاد کشاورزی و توسعه، سال پانزدهم. ۵۸(ویژة سیاست های کشاورزی).90-61.

سادات میرئی،م.ح و فرشی،ع.ا. 1381. چگونگی مصرف و بهره‌وری آب در بخش کشاورزی. یازدهمین همایش کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران. 214-203.

سلطانی،غ.ر و زیبایی،م. 1375. نرخ‌گذاری آب کشاورزی. مجله آب و توسعه. ویژه نخستین گردهمایی علمی کاربردی اقتصادآب. 14.

شجری،ش و ترکمانی،ج. 1386. تناسب شبیه­سازی‌های تصمیم‌گیری چندمعیاری به منظور بررسی تقاضای آب آبیاری: مطالعه موردی حوضه آبریز درودزن در استان فارس. مجله اقتصاد کشاورزی. 1 .3: 346-331.

قره داغی،ح.، محمدی،ح و حقیقت جو،پ. 1392. استفاده از ابزار قیمت در مدیریت تقاضای آب کشاورزی با تاکید بر مسایل زیست محیطی : مطالعه موردی استان فارس. علوم و تکنولوژی محیط زیست. 1: 73-65.

میرزائی،ا.، کوپاهی،م و کرامت زاده،ع. ۱۳۸۶. اثر استراتژی‌های قیمتی آب بر تخصیص آب آبیاری (مطالعه موردی دشت تجن استان مازندران. ششمین کنفرانس اقتصاد کشاورزی ایران. مشهد.

نظرزاده،م. 1381. ارزیابی اجرای فعالیت‌های مدیریت تقاضا درشهر کاشان. پایان‎نامه کارشناسی ارشد-دانشگاه صنعتی شریف. دانشکده عمران.

Azhar,A.H., Alam,M.M and Latif,M.  .2011. Subsurface drainage impacts on cropping Intensity in Pakistan. The Journal of. Animal Plant Science. 21.1: 97-103.

Azhar,A.H., Bhutta,M.N and Latif,M. 2010. Reclamation of irrigated agriculture through tileat Fourth Drainage Project, Faisalabad The Journal of  Animal Plant Science. 20.3:211-216.

 Berbel,J and Gomez-Limon,J.A. 2000. The impact of water-pricing policy in Spain: an analysis of three irrigated areas. Agricultural Water Management. 43.2: 219-238.

Cortignani,R. and Severini,S. 2009. Modeling farm-level adoption deficit irrigation using Positive mathematical Programming. Agricultural Water Management. 96:1785-1791.

Dziegielewski,B. 2003. Strategies for Managing Water Demand. Water Resources Update. 126:29-39.

Doppler,W. Salman,A.Z., Al.Karablieh,E.K and Wolff,H.P. 2002. The impact of water price strategies on the allocation of irrigation water: the case of the JordanValley. Agriculture Water Management. 55:171-182.

Dorenbbos,H and Kassam,A.H. 1979. Yield Response toWater, Irrigation and Drainage Paper, FAO 33. 193

Ghahraman,B and Sepaskhah,A.R.  2004. Linear and nonlinear optimization models for allocation of a limitedwater supply. Journal of Irrigation and Drainage Engineering. 124.5:138-149 .

Jensen,M.E., Rangeley,W.R and Dieleman,P.J.  1990. Irrigation trends in world agriculture. In:Stewart,B.A., Nielsen,D.R. (Eds.), Irrigation of Agricultural Crops. Agronomy Monograph 30, ASA, Wisconsin, USA. 31-67.

Herbertson,P.W and Tate,E.L. 2001. Tools for water use and demand management in South Africa. Technical reprts in hudrology and water resources. No. 73.

Karamouz,M. Ahmadi,A and Nazif,S. 2009. Development of management schemesin Iirrigation planning: Economicand crop pattern consideration. Civil Engineering. 16.6: 457-466.

Moinoddini,Z. 2014.  Impact of irrigation groundwater price and quota policies in changing cropping patterns in the province Kerman in Iran. International Journal of Advanced Biological and Biomedical Research. 2.10: 2735-2742.

Polycarpou,P. 2011. Water pricing issues in countries with water deficit. Option méditerranéennes A 98. Dialogues on Mediterranean water challenges: Rational water use, water price versus value and lessons learned from the European Water Framework Directive. 129-138.