بهره‌برداری مجدد سازه‌های آبی تاریخی در مقایسه با احداث سازه‌های جدید آبی مشابه به روش AHP

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری آبیاری و زهکشی گروه مهندسی آب پردیس بین الملل دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 استاد گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 دانشیار گروه و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

4 استادیار دانشکده عمران و محیط زیست دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

سابقه طولانی مهندسی سازه­های آبی در ایران، پتانسیل و کمیت پژوهش­های مرتبط را نیز می­تواند افزایش دهد، ولی با این وجود همواره با کمبود و یا عدم وجود منابع مفید و قابل استفاده برای حفاظت، مرمت و استحکام بخشی بنا­های آبی تاریخی و معاصر مواجه بوده است. که این به خوبی ضرورت کنکاش در این گونه از آثار را از نقطه نظرات مختلف و جمیع جهات (معماری، مرمت، سازه، هیدرولیک، باستان­شناسی، زمین­شناسی، هیدرولوژی، اقلیم، زیست محیطی، اکوتوریسم آبی، فرهنگی، اجتماعی و ...)  نشان می­دهد. این تحقیق در سطح کل ایران و بر روی 170 سازه شامل سد و بند، پل- بند و کانال انتقال آب صورت گرفته است. جهت انتخاب معیارهای ارزیابی در تصمیم­گیری طی نشست­های متعدد کارشناسی با متولیان امر، موارد زمان مورد نیاز، هزینه مورد نیاز، مباحث اجتماعی، مباحث فرهنگی، مباحث زیست محیطی، مباحث میراث فرهنگی، وجود فناوری بومی و غیر بومی مناسب برای ساخت و یا ترمیم، وجود مصالح بومی، مباحث زمین شناسی و مباحث فنی و سازه­ای انتخاب گردید و سپس با استفاده از ماتریس زوجی نسبت به محاسبه ضریب اهمیت هر معیار اقدام شده است. جهت محاسبه وزن هر معیار نیز از نتایج کسب شده از پرسشنامه­های کارشناسی استنتاج و استفاده شده است. نتایج به­دست آمده مشخص گردید از مجموع 45 سازه­ی بررسی شده، در 9 مورد احداث سازه جدید امتیاز بالایی را کسب نموده است و در بقیه موارد مرمت، استحکام بخشی و ترمیم و باززنده سازی سازه ی آبی تاریخی در اولویت کار قرار گرفته است. لازم به ذکر است دلایل مختلفی در رد عملیات مرمت 9 مورد سازه که طرح مرمت سازه ی آبی تاریخی در آن­ها امتیاز لازم را کسب نکرده وجود دارد. اول اینکه ممکن است با توجه به تغییرات آب و هوایی و کاهش نزولات جوی، کلاً لزوم وجود یک سازه در آن مکان کمرنگ شده باشد. بنابراین ساخت سازه جدید و یا مرمت سازه ی آبی تاریخی جایگاهی نخواهد داشت. این مشکل به انتخاب نادرست 45 سازه در مرحله اولیه مطالعات بر می­گردد که توسط کارشناسان مختلف با دیدگاه­های متفاوت انجام شده است. علت دوم عدم وجود توجیه اقتصادی مرمت سازه ی آبی تاریخی به دلیل تخریب بسیار زیاد سازه بوده که عملاً بحث ترمیم و باززنده سازی آن را غیر قابل انجام نموده است. نکته قابل توجه در جدول 7، امتیاز آوری مرمت سازه تاریخی به جای احداث سازه جدید در سد کریت طبس و سد طرق می­باشد. همانطور که از نتایج مشخص است مرمت این دو سازه بر اساس سیستم تحلیل سلسله مراتبی از لحاظ فنی، سازه­ای، میراث فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و ... در اولویت قرار گرفته است. اما متاسفانه بر اساس تصمیم­گیری­های قبلی در نزدیکی سد تاریخی کریت، سد جدیدی با صرف هزینه و زمان بسیار زیادی ساخته شده است. هم­چنین این مطالعات، مرمت، استحکام بخشی و باززنده سازی سد گلستان مشهد و عباس آباد بهشهر را که بر اساس یک تصمیم درست و منطقی و بر پایه یکسری مطالعات کامل صورت گرفته تایید می­نماید. نتایج حاصل از این بررسی نشان داد که در خصوص تصمیم­گیری برای احداث سازه جدید پارامترهایی نظیر وجود مصالح بومی، وجود فناوری بومی برای ساخت و مباحث میراث فرهنگی دارای کم­ترین تأثیر می­باشند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Putting Historical Water Structures into Operation, Comparing with New Water Structures Establishment Similar to “AHP Method”

نویسندگان [English]

  • Shahram Karimi 1
  • Amin Alizadeh 2
  • Hossein Ansari 3
  • Mohammad Safi 4
1 PhD student, Department of Irrigation and Drainage Water Inernational Campus Ferdowsi University of Mashhad., Mashhad., Iran
2 Professor, Department of Water Engineering, Ferdowsi University of Mashhad., Mashhad., Iran
3 Associate Professor, Department of Water Engineering, Ferdowsi University of Mashhad., Mashhad., Iran
4 Assistant Professor., School of Civil and Environmental martyr Beheshti University., Tehran., Iran
چکیده [English]

Long engineering background of water structures in Iran can also increase the potential and the quantity of their relevant researches, but they have always been facing with lack or not having useful and useable resources for conservation, rehabilitation and fortification of historical and contemporary water structures and always this question “How Can We Conserve and Rehabilitate a Historical Water Structure?” lairs on our consideration in case of coming in contact with, which shows well enough the necessary deliberation from different points of view such as : architecture, rehabilitation, structure, hydraulics, archaeology, geology, hydrology, meteorology, eco-tourism, cultural, social and … about these kind of remains. This research has been done on 170 structures including bridges, weirs, water delivery canals in Iran. The measures of appraisals for decision making on necessary time and cost, social, cultural, cultural heritage, environmental, discussions, existing native technology for construction, rehabilitation and materials, geology, technical and structural discussions have been done during different expert sessions with the authorities and then the importance coefficient of each measure has been calculated by using Double Matrix Method. The weight of each measure has been taken from the expert inquiries. Finally the score of each option from the total points find by multiplying the weight of measure by the importance coefficient. The result of investigations show from the total of 45 investigated structures there are 9 cases where the new structural establishments have higher score where the rehabilitation of historical structures take priority in the other cases. It is necessary to mention, there are several reasons for less score for repairing of those 9 structures. First of all, maybe the changes in climate and decrease of rainfall cause the existence of a structure becomes pale in a certain place, so either to establish a new structure or repairing one shouldn’t be wise. This problem comes back to the wrong site selection of those 45 structures during early studying phases, which have been done by different experts with different viewpoints. The second reason, the lack of economical justification for rehabilitation of those historical structures with extreme destruction which made practically impossible to discuss about renovation and rehabilitation. The point should pay more attention in the following table No.7 is the higher score of rehabilitation of historical structures than establishing new ones. According to the analytical hierarchy process it has been cleared the rehabilitation of Korit & Torogh Dams are in priority from the technical, structural, cultural heritage, social, economical and … points of view. But unfortunately, according to the wrong decision which made in passed a new dam has been constructed near Historical Korit Dam with very high cost and longer time, but the results show the establishment of this new structure has been a great mistake. But the rehabilitation and renovation of Golestan Mashad & Abassabad Behshahr which have been made according to a proper and suitable decision based on a line of complete studies which have been approved. The results show the parameters such as native materials and technics for construction and cultural heritage have least effect on decision making for establishing a new structure.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Traditional structures
  • Analytical Hierarchy Process
  • sustainable management
ابراهیمی،ا. 1380. مطالعه میدانی-آزمایشگاهی نقش فرآورده‌های بوم آورد در تثبیت و استحکام بخشی خشت­خام و اندود کاه‌گل (مطالعه موردی زیگورات چغازنبیل). پایان­نامه کارشناسی ارشد در رشته مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی. دانشگاه هنر اصفهان.
اسماعیلی، ع.ر.،قلعه­نوی،م. 1391. اثر الیاف خرما و آهک به­عنوان تثبیت­کننده طبیعی بر خصوصیات مکانیکی خشت (در شرایط رطوبتی 35 درصد رطوبت). مسکن و محیط روستا. 138. 31: 53 – 62.
حامی،ا. مصالح ساختمان. انتشارات دانشگاه تهران. 1387.
رﺣﯿﻢ­ﻧﯿﺎ،ر، ﺣﯿﺪری،ب. 1390. ﺗـﺄﺛﯿﺮ داﻣﻨـﻪ ﺧﻤﯿﺮی ﺧﺎک (PI) ﺑﺮ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻓﺸـﺎری و ﮐﺸﺸـﯽ ﺧﺸـﺖ­ﻫـﺎی ﺗﺜﺒﯿﺖ­ﺷﺪه ﺑﺎ ﺳﯿﻤﺎن ﺑـﺮای اﺳـﺘﻔﺎده در ﺣﻔﺎﻇـﺖ از ﺳـﺎزه­ﻫـﺎی ﺧﺸﺘﯽ. ﻣﺮﻣﺖ آﺛﺎر و ﺑﺎﻓﺖﻫﺎی ﺗـﺎرﯾﺨﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ. 2. 1: 102-91.
رحیمی،ح. 1385. مصالح ساختمانی. انتشارات دانشگاه تهران.
طبسی،م. 1384. ارائه ترکیب بهینه برای استحکام بخشی خشت‌های مصرفی در مرمت بناهای تاریخی کوه خواجه سیستان. مجله هنرهای زیبا. 23: 53-58.
طارق،م. 1388. ارزیابی شیوه‌های اجرای ساختمان‌های سنتی با استفاده از مصالح بومی. مجموعه مقالات کارگاه تخصصی. فن‌آوری‌های بومی ایران، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن. 79-93.
فلامکی،م. 1384. معماری بومی. نشر فضا. تهران.
فلامکی،م. 1387. تکنولوژی مرمت معماری. نشر فضا. تهران.
کلیایی،م. 1382. کاه‌گل و ارزش آن در محافظت از سازه‌های گلین (حفاظت از کوره‌های عمل آوری فلز و پخت سفال در محوطه تاریخی اریسمان). پایان نامه کارشناسی، دانشگاه هنر اصفهان.
روشن بین،ف. 1360. خشت­های تثبیت شده برای ساختمان. لانت،ام، جی: ترجمه مقالات علمی و فنی شماره 13. سازمان تحقیقات ساختمان و مسکن، تهران.
طارق،م. 1388. ارزیابی شیوه­های اجرای ساختمان‌های سنتی با استفاده از مصالح بومی. مجموعه مقالات کارگاه تخصصی فن­آوری بومی ایران. مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن. 79-93.
وارن،ج. 1387. حفاظت سازه­های گلین. ترجمه مهرداد وحدتی. انتشارات رسانه پرداز با همکاری موسسه فرهنگی ایکوموس ایران، تهران.
Avrami,E., Hubert.G and Hardy,M. 2008.
TERRA
Roulet,N.T. 2002.  Controls on the fate and transport of  methylmercury in a borealheadwater catchment, northwestern Ontario, Canada, Hydrology and Earth System Sciences. 6.4: 785–794.
SafaeiGhadikolaei,A., Baboli,A.M., Elyasi,Z., Akbarzadeh,Z. 2011. Comparison of Comparitive World-Class Manufacturing in the Iranian and Indian Automotive industries With PVA
Srdjevic,B., Jandric,Z and Potkonjak,P. 2000. Analytic hierarchy process in selecting best groundwater pond. Journal of Water Resour. Vodoprivreda. 32: 183-185.
Sener,S., Sener,E., Nas.B and Karaguzel,R. 2010. Combining AHP with GIS for landfill site selection: A case study in the Lake Beysehir catchment area (Konya, Turkey). Waste Management. 30.11: 2037–2046.
Talebian,M.H., Ebrahimi,A. 2008. Traditional Experiences in Mud-Brick Conservation and Its Optimization. Terra 2008: The 10th international Conference on the study and conservation of earthen architectural Heritage, Mali.
Ustinovicius,L., Jakucionis,S. 2000. Application of multicriteria decision methods in restoration of buildings in the old town,  Statyba. Civil Engineering. 6.4:227–236.
Vilutiene,T., Zavadskas,E.K. 2003. The application of multi-criteria analysis to decision support for the facility management of a city’s residential district. Journal of Civil Engineering and Management. 10.4: 241–252.
Wright,E.O. 2002.  The Shadow of Exploitation in Weber’s Class Analysis.  The American Sociological Review. 67:: 832-853.
Zavadskas,E.K., Kaklauskas,A. 2001.  History and trends of development of colloquy. Statyba. Civil Engineering and Management. 7.4: 265-275.
. Zavadskas,E.K and Antucheviciene,J. 2007. Multiple criteria evaluation of rural building's regeneration alternatives.  Building and Environment. 42: 436-451.
Zavadskas,E.K., Peldschus,F., Ustinovichius,L and Turskis,Z.  2004. Game Theory in Building Technology and Management. Technika, Vilnius (in Lithuanian).
 
-literature Review. Los Angeles: Getty Publication.
Gat,A. 2001. A history of military thought, from the enlightenment to the cold war, oxford university press
Blondeau,D. 2002. Nursing art as a practical art: the necessary relationship between nursing art and nursing ethics, Nursing Philosophy. 3.3:  252–259.
Cornerstones,S. 2006. Adobe conservation: a preservation handbook. Sunstone Press, New Mexico.
Houben,H and Hubert,G. 2003. Earth Construction, Acomprehensive guide, ITDG publishing, London.
Hatush,Z and Skitmore,M.R. 1998. Contractor selection using multicriteria utility theory: an additive model. Building and Environment. 33.2-3: 105-115.
Iowa,J. 1985. Ageless Adobe: History and Preservation in Southwestern Architecture. New Mexico: Sunstone Press.
Krishnaiah,S and Suryanarayana Reddy,P. 2008. Effect of clay on soil cement blocks. 12th international conference of international association for computer methods and advances in Geomechanics (IACMAG). Goa, India
Keefe,R.S.E. 2005. Defining a cognitive function decrement in schizophrenia, boil psychiatry. 57: 688-691.
Kolarov,V and Srdjevic,B. 2004. AHP evaluation of automatic irrigation machines by different prioritization methods. Journal of Water Resour. Vodoprivreda, 36: 265-273.
Kvederyte,N. 2000. Efficiency of single – family houses in harmonization of interests of participants of their life cycle in Lithuanian, Vilnius Gediminas technical university, PhD dissertation.
Larichev,O.I. 2001. Ranking multicriteria alternatives: The method ZAPROS III”, European Journal. Operational Research 131, 550-558.
Larichev,O.I. 2003. Multcriteria Method for choosing  the best alternative for investments, international journal of strategic property management. 33- 43.
Maliene,c. 2000. The Role of Transportation  in the Persuasiveness  of Public  Narratives. Journal  of Personality  and Social  Psychology. 79.5: 701-721.
Montazar,A and Behbahani,S.M. 2007. Development of an optimized irrigation system selection model using analytical hierarchy process. Bio systems engin.