ارزیابی اثرات اجتماعی پروژه‌های آب محور در غرب کشور (مطالعه موردی شبکه‌های آبیاری و زهکشی سد گاوشان)

نویسندگان

1 1- دانشجوی دکتری توسعه کشاورزی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی کرمانشاه، ایران.

2 2- دانشیار، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی کرمانشاه، ایران

3 3- استادیار، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی کرمانشاه، ایران.

4 4- دانشیار، گروه جغرافیا، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران.

چکیده

بدون شک، ساخت و بهره­برداری از هر پروژه عمرانی مانند سدها و شبکه­های آبیاری و زهکشی، در کنار اثرات مثبت غیرقابل انکار، معمولاً عوارض ناخواسته و ناگریز بر محیط زیست و مجموعه ویژگی­های اقتصادی و اجتماعی یک منطقه برجای می­گذارد. برهمین اساس در این مطالعه اثرات اجتماعی شبکه­های آبیاری و زهکشی سد گاوشان و به دنبال آن واکاوی سطح رضایت بهره­برداران از این شبکه­ها مورد بررسی قرار گرفته است. در ابتدا مقایسه­ی سطح توسعه­یافتگیشاخص­های اجتماعی در روستاهای تحت پوشش شبکه­ی آبیاری و زهکشی سد گاوشان ضروری به نظر رسید که نتایج نشان­دهنده این است که روستای چشمه­کبود بالاترین میزان را از نظر بهره­مندی از شاخص­های اجتماعی بهره­برداری از شبکه­های آبیاری و زهکشی در بین 6 روستا دارا است و بعد از این روستا، به ترتیب ضریب توسعه­یافتگی روستاهای گوهرچقا، گنداب، سیاه چقا، جلوگیره و خوشینان علیا کاهش یافته است. به استناد داده­هایجمع­آوری شده، 88 درصد از بهره­برداران اذعان داشته­اند که شبکه­های آبیاری و زهکشی مذکور برای آن­ها منفعت داشته و 12 درصد از بهره­برداران هیچ منفعتی نبرده­اند. نتایج حاصل از میزان برخورداری روستاییان از هر کدام از منافع حاصل از  به­کارگیری شبکه­های آبیاری و زهکشی نشان­دهنده­ این است که افزایش درآمد از طریق کشاورزی مهم­ترین منفعت حاصل از شبکه­های آبیاری و زهکشی بوده که 5/81 درصد از روستاییان از آن بهره­مند شدند. از سویی، نتایج حاصل از میزان برخورداری روستاییان از هر کدام از مضرات حاصل از به­کارگیری شبکه­های آبیاری و زهکشی نشان­دهنده­ این است که به ترتیب میزان اولویت افزایش نزاع و درگیری در بین کشاورزان از مهم­ترین مضرات حاصل از به­کارگیری شبکه­های آبیاری و زهکشی بوده که 28 درصد از بهره­برداران از آن متضرر شدند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of social effects of water-oriented projects in west of Iran( case studies: irrigation and drainage networks of Gavoshan dam)

نویسندگان [English]

  • amir Aazami 1
  • amir hossien Alibaygi 2
  • ali asghar Mirakzadeh 3
  • alireza Darban Astane 4
1 PhD student in Agricultural development, Department of Agricultural Extension and Education, Faculty of Agriculture, Razi University, Kermanshah, Iran.
2 2- PhD student in Agricultural development, Department of Agricultural Extension and Education, Faculty of Agriculture, Razi University, Kermanshah, Iran.
3 Assistance Professor, Department of Agricultural Extension and Education, Faculty of Agriculture, Razi University, Kermanshah, Iran.
4 5- Associate Professor, Department of Geography, Faculty of Geography, Tehran University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Undoubtedly, manufacturing and exploiting civil projects such as dams and irrigation and drainage networks have inevitable and unexpected negative effects on the environment and economic and social grounds of a region. Accordingly, in this study, the researcher explores the social effects of irrigation and drainage networks of Kavoshan dam followed by the analysis of users` satisfaction level from these networks.
Firstly,it was necessary to compare development level of social indicators in the villages under the coverage of drainage and irrigation network of Gavoshan dam and the results showed that village Cheshmeh Kaboud has the highest rate of exploitation from social indicators to use irrigation and drainage networks among 6 villages  followed byGoharChegha,Gandab, Siahchegha,Jelogireh and Khoshinanolia.Based on the evidence collected,88% of beneficiaries stated that they benefited from irrigation and drainage networks  and 12% did not benefit from these networks.
The results of investigating the villagers` exploitation from the benefits of using irrigation and drainage networks show that in the importance of priority, increasing revenue through agriculture is one the benefits from the irrigation and drainage networks for 81.3% of the villagers.
On the other hand, the results of villagers` experiencing the harms of using irrigation and drainage networks show that in the importance of priority , increase of conflict and dispute overed 28% of beneficiaries while others were spared of this harm.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gavoshan dam
  • irrigation and drainage networks
  • Social Effects
  • Satisfaction
ابوعلی، ح.، فانی،غ.، حسین­زاده تبریزی،س.ع. 1386. چالش­های اجتماعی و اقتصادی طرح­های آبیاری و زهکشی در مراحل مطالعه، اجرا و بهره­برداری. کنفرانس ملی تجربه­های ساخت تأسیسات آبی و شبکه­های آبیاری و زهکشی. 582- 572
بدری،ع.، اکبریان رونیزی،س.ر و جواهری،ح . 1385. تعیین سطوح توسعه یافتگی نواحی روستایی شهرستان کامیاران. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. 3: 130-116.
رحمتی،ع.، نظریان،ا. 1388. آثار اقتصادی-اجتماعی ومحیط زیستی سکونتگاه­هایمشمول جابجایی ناشی از ایجاد سدها(مطالعه موردی سد گتوند علیا،رودخانه کارون). پژوهش­های محیط زیست. 1.2: 66-53.
رضوانی،م.ر. 1383. تعیین و تحلیل سطوح برخورداری نواحی روستایی استان زنجان. مجله پژوهش­های جغرافیایی. 50: 86-75.
سرمد،ز.، بازرگان، ع و حجازی، الف. 1381. روش­های تحقیق در علوم رفتاری. چاپ سوم، تهران : انتشارات آگاه.
غنیان، م.، برادران، م.، علی میرزایی، ع.، سلیمانی هارونی، خ و پاشا، س. 1392 .مدیریت مشارکتی منابع آب کشاورزی و مولفه­های موثر بر آن: مطالعه استان در خوزستان. مجله پژوهش آب در کشاورزی:190-181.
محمودی، س. 1390. کمیته ملی آبیاری و زهکشی. مدیریت آب مدیریت توسعه. شماره ۱۱
ملک­حسینی، ا و میرک­زاده، ع. 1393. ارزیابی اثرات اجتماعی سد سلیمان­شاه سنقر بر روستاهای تحت پوشش شبکه­ی آبیاری و زهکشی سد. پژوهش­های روستایی.19. 53 :351-325.
Aguiree,I.2005. Social Investigation of the Communities Affected by the Chixoy Dam. Rights Action, Washington. DC. Pane Appraisal. 21.3: 215-224
Ahmadvand,A and Karami,E. 2009. A social impact assessment of the floodwaterspreading project on the Gareh-Bygone plain in Iran: A causal comparative approach. Environmental Impact Assessment Review. 29.2:126-136
Ansar,A., Flyvbjerg,B., Budzier,A.,  Lunn,D. 2014. Should we build more large dams? The actual costs of hydropower megaproject development. Energy Policy. 69: 43-56.
Brown,P.K., Sonspal,s.,Mahnot,S.c.,Modi,s.1995.watershed approach in improuing the socio-economicstatus of tribal area, acase study, Journal of rural development Hyderabad. 107-116
Demetrious,D., Stillwell,J. See,L. 2011. Land consolidation in Cyprus: Why is an
Integrated Planning and Decision Support System required? Land Use Policy.19: 1-12.
Palanisami,K. and Kumar,D. 2009. Impacts of watershed development programs: experiences and evidences from Tamil Nadu. Agricultural Economics Research Review. 22: 387-396.
Robinson,S., Gueneau,A. 2014. Economic Evaluation of the Diamer-Basha Dam. IFPRI Working Paper 14, International Food Policy Research Institute, Washington.
Tamanna,S. 2006. The role of social studies in optimal utilization of irrigation and drainage networks. Proceedings of the second conference on exchange of research, technical and engineering experiences. Tabriz, pp. 20- 31.
Tate,E., Sutcliffe,J and Conway,D. 2004. Water balance of Lake Victoria: update to 2000 and climate change modelling to 2100. Hydrological Sciences-Journal. 49.4:563-574