آبیاری تکمیلی گندم دیم با استفاده از آب ذخیره شده در کم‌آبیاری گندم آبی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد آبیاری و زهکشی، گروه علوم و مهندسی آب دانشگاه تبریز

2 استادیار گروه علوم و مهندسی آب دانشگاه تبریز

چکیده

این آزمایش در قالب طرح آزمایشی بلوک­های کامل تصادفی در مزرعه دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز در سال زراعی 95-1394 اجرا گردید. عملکرد و اجزای عملکرد گندم آبی تحت سه سطح تنش (آبیاری کامل، 30 درصد تنش و 50 درصد تنش) و گندم دیم در سه سطح آبیاری تکمیلی (بدون آبیاری، یک نوبت در خرداد و دو نوبت در اردیبهشت و خرداد) و در سه تکرار بررسی شد. بر اساس نتایج به دست آمده اعمال تنش باعث کاهش وزن هزار دانه، دانه در خوشه و در نتیجه کاهش عملکرد دانه می­شود. در کشت دیم تیمارهای با دو نوبت آبیاری دارای بیش­ترین دانه در سنبله و عملکرد کاه می­باشند. بین عملکرد دیم در شرایط تک­آبیاری خرداد و دو آبیاری در اردیبهشت و خرداد اختلاف معنی­داری مشاهده نشد. اگرچه اعمال 30 درصد تنش موجب کاهش عملکرد گندم آبی به میزان 13/1 تن در هکتار می­شود، اما می­توان با استفاده از 1/64 درصد از آب ذخیره شده ناشی از این تنش برای آبیاری اراضی دیم در خرداد ماه، عملکرد دیم را 16/2 تن در هکتار افزایش داد. این امر باعث افزایش میزان تولید و بهره­وری مصرف آب خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Abstract

نویسندگان [English]

  • Moein Hadi 1
  • Saeed Jalili 1
  • Abolfazl Majnooni Heris 2
1 Graduated MSc Student of Irrigation and Drainage, Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Tabriz, Iran
2 Assistant Professor of Water Engineering, Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

This experiment was conducted as a randomized complete block design at Research Field of Agriculture Faculty of Tabriz University in 2015-2016 growing season.  yield and yield components of irrigated wheat under three stress levels (full irrigation, 30% stress and 50% stress) and rainfed wheat under three supplemental irrigation levels (without irrigation, one-time irrigation at June and two-time at May and June) were evaluated with three replicated. Results showed that water stress reduced 1000-grain weight, number of seeds in spike and consequently, decreased grain yield. In rainfed farming wheat, the treatments with two supplemental irrigations had the largest number of seeds in the spike and, the maximum straw yield. In the rainfed wheat yield there was not observed a significant difference between the treatments that were irrigated once (at June) and the treatments that were irrigated twice (during May and June). Although 30 percent of water stress applied to reduce irrigated wheat yield as 1.13 ton/ha, but using 64.1 percent of stored water resulting from this stress, as a supplemental irrigation at June, increased yield of rainfed wheat farming as 2.16 ton/ha. This matter will be increased yield production and wheat water use efficiency.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Grain yield
  • Stress
  • Water Use Efficiency
آب­خضر،ح.ر.، قهرمان،ب. 1382. تعیین ضریب حساسیت گندم زمستانه به تنش رطوبتی. نشریه پژوهش­های زراعی ایران. 1: 13-3.
امیدی­نسب،د.، قرینه،م.ح.، بخشنده،ع.، شرفی­زاده،م.، شافعی­نیا،ع.ر و سقلی،ع. 1394. اثر میزان بذر و کود نیتروژن بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام گندم(Triticum aestivum)  در بقایای گیاهی ذرت (Zea mays) (بی­خاک­ورزی). نشریه پژوهش­های زراعی ایران. 13(3): 610-598.
بابازاده،ح.، شاهرخی،ف.، منشوری،م و داوودی،ف.1390. بررسی تاثیر آبیاری تکمیلی بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم دیم منطقه ابهر، استان زنجان. مجله مهندسی منابع آب. 4: 84-75.
توکلی، ع.ر. 1392. کم­آبیاری و مدیریت آبیاری تکمیلی گندم آبی و دیم در شهرستان سلسله. نشریه پژوهش آب در کشاورزی. 27.4: 600-589.
چگنی،ه. 1393. بررسی اثر تراکم بوته بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم. نشریه زراعت (پژوهش و سازندگی). 104: 21-9.
حسین­پناهی،ف.، کافی،م.، پارسا،م.، نصیری­محلاتی،م و بنایان،م. 1390. ارزیابی عملکرد و اجزای عملکرد ارقام گندم مقاوم و حساس به خشکی تحت شرایط تنش رطوبتی با بهره­گیری از مدل پنمن- مونتیث فائو. نشریه تنش­های محیطی در علوم زراعی. 4.1: 63-47.
رستگار،م.ع. 1387. دیم­کاری. انتشارات برهمند. 368 صفحه.
سالمی،ح.ر و افیونی،د. 1384. اثر تیمارهای کم­آبیاری بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه ارقام جدید گندم. فصل­نامه علوم کشاورزی و منابع طبیعی.12.3: 20-11.
فرمهینی فراهانی،م.، میرزاخانی،م و ساجدی،ن.ع. 1392. اثر تنش کم آبی و کاربرد مواد جاذب رطوبت بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم پاییزه در اراک. نشریه یافته­های نوین کشاورزی. 7.3: 274-263.
محسنی­موحد،س.ا.ا و اکبری،م. 1390. اثر حذف آبیاری در مراحل مختلف رشد بر عملکرد گندم رقم الوند (مطالعه موردی: همدان). نشریه آب و خاک (علوم و صنایع کشاورزی). 25.6: 1394-1386.
نورمحمدی،ق.، سیادت،ع و کاشانی،ع. 1380. زراعت غلات، جلد اول. انتشارات دانشگاه شهید چمران اهواز. 444 صفحه.
Chen,R., Cheng,W., Cui,J., Liano,J., Fan,H., Zheng,Z., Ma,F. 2015.  Lateral spacing in drip-irrigated wheat: The effect on soil moisture, yield, and water use efficiency. Field Crop Research.179:52-69.
Li,Q., Bian,C., Liu,X., Ma,C., Liu,Q. 2015. Winter wheat grain yield and water use efficiency in wide-precision planting pattern under deficit irrigation in North China Plain. Agriculture Water Management. 152:71-76.
Liu,E.K, Mei,X.R., Yan,C.R., Gong,D.Z., Zhang,Y.Q. 2015. Effects of water stress on photosynthetic characteristics, dry matter translocation and WUE in two winter wheat genotypes. Agriculture Water Management. 167: 75-85.
Mahmood,A., Oweis,T., Ashraf,M., Majid,A., Aftab,M., Aadal,N.K., Ahmad,I. 2015. Performance of improved practices in farmers’ fields under rainfed and supplemental irrigation systems in a semi-arid area of Pakistan. Agriculture Water Management. 155:1-10.
Oweis,T. 1997. Supplemental Irrigation: A highly efficient water-use practice. International Center for Agricultural Research in the Dry Areas (ICARDA), Aleppo, Syria.
Oweis,T., Hachum,A., Kine,J. 2000. Water harvesting and supplementary irrigation for improved water use efficiency in dry areas. System-wide initiative on water management paper 7. Colombo, Srilanka: International water management institute.
Stone,L.R., Schlegel,A.J. 2006. Yield–water supply relationships of grain sorghum and winter wheat. Agronomy journal. 98:1359-1366.
Zhang,B., Li,F.M., Huang,G., Cheng,Z.Y., Zhang,Y. 2006. Yield performance of spring wheat improved by regulated deficit irrigation in an arid area. Agricultural Water Management. 79: 28-42.