ارزیابی فضایی آسیب پذیری بخش کشاورزی نسبت به خشکسالی -مطالعه موردی چهارمحال و بختیاری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای دانشکده معمعری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 پژوهشکده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

اغلب روش‌های مورد استفاده برای سنجش آسیب‌پذیری بخش کشاورزی نسبت به خشکسالی، یا از نظرات کارشناسان مختلف استفاده ننموده‌‌اند و به تفاوت‌های محیطی و اقلیمی مناطق توجه نکرده‌اند و یا به تمامی شاخص‌های به‌کار رفته در مدل‌ها وزن یکسان داده‌اند. پرسش آن است چگونه می‌توان با بهره‌گیری از نظر کارشناسان حوزه‌های مختلف، میزان آسیب‌پذیری را ارزیابی نمود؟ در این مقاله از مدل بهاتاچاریا و داس برای ارزیابی استفاده شد و از 16 نفر از نخبگان خواسته شد تا به کمک روش تحلیل سلسله مراتبی، وزن شاخص‌های مورد استفاده در مدل را تعیین کنند. سپس با توجه به وزن‌های تعیین شده، نقشه پهنه‌بندی آسیب‌پذیری تهیه شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تفاوتی 5/3 برابری بین در معرض بودن پهنه‌های مختلف وجود دارد. همچنین تفاوتی 7/3 برابری در پهنه‌هایی که بیشترین حساسیت را دارند نسبت به پهنه‌هایی که کمترین حساسیت را دارند مشاهده شد. میزان ظرفیت سازگاری نیز تفاوتی 6/2 برابری را در پهنه‌های با حداکثر و حداقل ظرفیت سازگاری نشان می‌دهد. یافته‌ها همچنین تفاوتی 6/17 برابری را در پهنه‌هایی که بیشترین آسیب‌پذیری را دارند نسبت به پهنه‌هایی که کمترین آسیب‌پذیری را دارند، نشان می دهد. ارتباط مستقیمی نیز بین میزان بارندگی و میزان آسیب‌پذیری نسبت به خشکسالی مشاهده نشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial assessment of vulnerability to drought in agricultural sector Case study: Chaharmahal and Bakhtiari Province

نویسندگان [English]

  • vahid yeganegi dastgerdi 1
  • Mohammad Hosein Sharifzadegan 2
  • Naghmeh Mobarghei Dinan 3
1 Department of urban and regional planning, Faculty of architecture, Shahid beheshti university, Tehran, Iran
2 Department of urban and regional planning, Faculty of architecture, Shahid beheshti university, Tehran, Iran
3 Environmental sciences research institute, Shahid beheshti university, Tehran , Iran
چکیده [English]

Most of the methods used to measure the vulnerability of agricultural sector to drought, did not use the opinions of different experts or did not pay attention to the environmental and climatic differences of the regions, or gave the same weight to all the indicators used in the models. The question is how can assess the vulnerability by using the experts’ opinion from different domains? In this paper, the Bhattacharya and Das model were used to assess the drought vulnerability, and 16 experts were asked to determine the weight of the indicators using hierarchical analysis method. Then, according to the specified weights, a vulnerability map was prepared. The findings show that there is a difference of 3.5 times between the exposures of different zones. Also, a difference of 3.6 times was observed between the most sensitive areas and least sensitive areas. The adaptive capacity also shows a difference of 2.6 times in zones with maximum and minimum adaptive capacity. The findings also show a difference of 17.6 times in areas with the highest vulnerability to areas with the least vulnerability. No direct correlation between rainfall and degree of vulnerability to drought was also observed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Agriculture
  • AHP
  • Bhattacharya and Das Model
  • Drought
  • Vulnerability Assessment
اکرامی، م.، فاتحی، ا.، برخورداری، ج. 1394. ارزیابی آسیب‌پذیری خشکسالی کشاورزی، فصلنامه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب، سال پنجم، شماره بیستم.

توکلی نیا، ج شالی، م. 1391. نابرابری های منطقه ای در ایران، آمایش محیط  پاییز 1391 دوره  5 شماره 18 صص 1-15 .

رجایی، ف.، اسماعیلی ساری، ع.، سلمان ماهینی، ع.، دلاور، م.،  قلی پور، م.، مساح بوانی، ع. 1396. پیش بینی مستعدترین پهنه های کشاورزی حوزه آبخیز تجن با استفاده از روش ارزیابی چند معیاره.  آمایش سرزمین دوره نهم بهار و تابستان 1396 شماره 1، صص 111- 127

رئیس دانا، ف. 1384. اندازه گیری شاخص و پویش فقر در ایران، فصلنامه رفاه اجتماعی،  دوره 4 شماره 17، صص 54- 86

شرکت آب منطقه ای چهارمحال و بختیاری. 1396. گزارش پایش خشکسالی استان، شهرکرد.

عشقی زاده، م.، فاضل پور عقدا، م.، ملکی نژاد، ح.، نورا، ن. ۱۳۹۲. معرفی شاخص ظرفیت اقتصادی جهت اولویت بندی نقاط مناسب احداث سازه های آبخیزداری و منابع آب، نهمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران، یزد، دانشگاه یزد.

قدسی پور، ح. 1379. فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، مرکز نشر دانشگاه امیر کبیر، تهران.

کشاورز، م.، کرمی، ع.،  زمانی، غ. 1389. آسیب‌پذیری خانوارهای کشاورز نسبت به خشکسالی، علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد 6 شماره 2.

نصرنیا، ف.، زیبایی، م.1394. سنجش ابعاد آسیب پذیری استان‌ها نسبت به خشکسالی، نشریه اقتصاد و توسعه کشاورزی، جلد 29 شماره 4.

یگانگى دستگردى، و.، شریف زادگان، م.، صرافى، م. 1397. مقدمه اى بر هستى شناسى رهیافت هاى ارزیابى آسیب پذیرى نسبت به خشکسالى. فصلنامه دانش پیشگیری و مدیریت بحران، سال هشتم، 8 (3)

Bhattacharya, S., & Das, A. 2007. Vulnerability to drought, cyclones and floods in India. BASIC Paper, 9.

CEF Consultans.2005. A Guide for incorporating Adaptation to climate change into land use planning, CBCL, Halifax.

Gupta, J., Termeer, K., Klostermann, J., Meijerink, S., van den Brink, M., Jong, P., Noote boom, S., and Bergsmaa, E. 2010. The Adaptive Capacity Wheel: a method to assess the inherent characteristics of institutions to enable the adaptive capacity of society, Environ. Sci. Policy, 13, 459–471.

Gurran, N., Hamin, E. and Norman B. 2008. Planning for climate change: Leading Practice Principles and Models for Sea Change Communities in Coastal Australia., Report no 3 for the National Sea Change Taskforce July 2008.

Hulme, M., Adger, W. N., Dessai, S., Goulden, M., Lorenzoni, I., Nelson, D., ... & Wreford, A. 2007. Limits and barriers to adaptation: four propositions. Tyndall Center for Climate Change Research.Iglesias, A., Moneo, M., & Quiroga, S. 2009. Methods for evaluating social vulnerability to drought. Coping with Drought Risk in Agriculture and Water Supply Systems.

Knutson, C. L. 2008. The role of water conservation in drought planning. Journal of soil and water conservation, 63(5), 154A-160A.

Krömker, D., Eierdanz, F., & Stolberg, A. 2008. Who is susceptible and why? An agent-based approach to assessing vulnerability to drought. Regional Environmental Change, 8(4).

Nelson, Adger and Brown. 2007. Adaptation to Environmental Change: Contributions of a Resilience Framework.

O'BRIEN, K., Eriksen, S., Nygaard, L. P., & Schjolden, A. 2007. Why different interpretations of vulnerability matter in climate change discourses. Climate Policy, 7(1).

Palmer, M. A., Reidy Liermann, C. A., Nilsson, C., Flörke, M., Alcamo, J., Lake, P. S., & Bond, N. 2008. Climate change and the world's river basins: anticipating management options. Frontiers in Ecology and the Environment, 6(2).

Pandey, R. P., Pandey, A., Galkate, R. V., Byun, H. R., & Mal, B. C. 2010. Integrating hydro-meteorological and physiographic factors for assessment of vulnerability to drought. Water resources management, 24(15).

Prutsch, A., Grothmann,T., Schauser, I., Otto, S., McCallum, S. 2010. The Guiding principles for adaptation to climate change in Europe ETC/ACC Technical Paper 2010/6 November 2010.

Salvati, L., Zitti, M., Ceccarelli, T., & Perini, L. 2009. Developing a synthetic index of land vulnerability to drought and desertification. Geographical research, 47(3).

Simelton, E., Fraser, E. D., Termansen, M., Forster, P. M., & Dougill, A. J. 2009. Typologies of crop-drought vulnerability: an empirical analysis of the socio-economic factors that influence the sensitivity and resilience to drought of three major food crops in China (1961–2001). Environmental Science & Policy, 12(4).

Tanzler, D., Carius, A., & Maas, A. 2008. Assessing the susceptibility of societies to droughts: a political science perspective. Regional Environmental Change, 8(4).

UNDP. 2008. Supporting Capacity Development: The UNDP Approach, Capacity Development Group, Bureau for Development Policy, UNDP, New York