انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 19 6 2026 02 20 Investigating the impact of climate change on the production of agricultural products in Iran (Case study: Wheat) بررسی تأثیر تغییرات اقلیمی بر تولید محصولات کشاورزی ایران (مطالعه موردی: گندم) 994 1003 227092 FA زهره علی محمدی گروه اقتصاد کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس محمدعلی اسعدی دانشگاه تربیت مدرس صادق خلیلیان گروه اقتصاد کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس Journal Article 2025 03 07 Climate change is one of the fundamental and growing challenges in the 21st century, which has far-reaching consequences for economic and environmental activities, especially in the agricultural sector. Wheat, as one of the strategic products in the Iranian household food basket, is more exposed to climate change-induced damage than other products. The aim of this study is to analyze the climate effects on wheat production in Iran using the autoregressive distribution lag (ARDL) model and time series data for the period 2000 to 2023.. The results of the model estimation showed that the variables of crop area and rainfall in the short and long term had a positive and significant effect on wheat production in Iran during the study period. This finding emphasizes that increasing crop area and rainfall play an important role in improving wheat production. On the other hand, the average temperature in both the short and long term periods had a negative and significant effect on the production of this product, which indicates the adverse effect of increasing temperature on wheat growth and production. The SPI drought index also showed that it did not have a significant effect on wheat production in the short term, but its effect was negative and significant in the long term. In addition, changes in seasonal patterns had a positive and significant effect on production in the short term, but this effect was not significant in the long term. These results indicate the complex and multidimensional effects of climate change on wheat production. Based on the research findings, the use of heat and drought-resistant varieties and the application of a crop calendar compatible with seasonal changes, as a basic recommendation, can help reduce the vulnerability of wheat production to climate fluctuations. تغییرات اقلیمی یکی از چالش‌های اساسی و فزاینده در قرن بیست‌ویکم است که پیامدهای گسترده‌ای بر فعالیت‌های اقتصادی و محیط-زیستی، به‌ویژه در بخش کشاورزی، به‌همراه دارد. افزایش میانگین دما، نوسانات در الگوهای بارندگی و تکرار خشکسالی‌ها، به‌طور مستقیم بر عملکرد محصولات زراعی اثر گذاشته و امنیت غذایی کشورها را تحت تأثیر قرار داده است. گندم به‌عنوان یکی از محصولات استراتژیک در سبد غذایی خانوار ایرانی، بیش از دیگر محصولات در معرض آسیب‌های ناشی از تغییر اقلیم قرار دارد. هدف این مطالعه، تحلیل اثرات اقلیمی بر تولید گندم در ایران با بهره‌گیری از مدل خودرگرسیون با وقفه‌های توزیعی (ARDL) و داده‌های سری‌زمانی طی دوره ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ است. نتایج حاصل از تخمین مدل نشان داد که متغیرهای سطح زیرکشت و میزان بارندگی در کوتاه‌مدت و بلندمدت تأثیر مثبت و معنی‌داری بر تولید گندم در ایران طی دوره مورد مطالعه داشته‌اند. این یافته تأکید می‌کند که افزایش سطح زیرکشت و بارندگی نقش مهمی در بهبود تولید گندم ایفا می‌کنند. از سوی دیگر، میانگین دما در هر دو دوره کوتاه‌مدت و بلندمدت اثر منفی و معنی‌داری بر تولید این محصول داشته است که نشان‌دهنده تأثیر نامطلوب افزایش دما بر رشد و تولید گندم است. بررسی شاخص خشکسالی SPI نیز نشان داد که در کوتاه‌مدت تأثیر معنی‌داری بر تولید گندم ندارد، اما در بلندمدت اثر آن منفی و معنی‌دار بوده است. علاوه بر این، تغییرات در الگوهای فصلی در کوتاه‌مدت تأثیر مثبت و معنی‌داری بر تولید داشته، اما در بلندمدت این اثر معنی‌دار نبوده است. این نتایج نشان‌دهنده تأثیرات پیچیده و چندبعدی تغییرات اقلیمی بر تولید گندم است. بر اساس یافته‌های پژوهش، استفاده از ارقام مقاوم به گرما و خشکسالی و نیز به‌کارگیری تقویم زراعی سازگار با تغییرات فصلی، به‌عنوان یک پیشنهاد اساسی، می‌تواند به کاهش آسیب‌پذیری تولید گندم در برابر نوسانات اقلیمی کمک کند. https://idj.iaid.ir/article_227092_ec3fadeb1e4e28c061af2594c910a224.pdf