انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 20 1 2026 04 21 Effect of different Irrigation levels on forage yield and water productivity of alfalfa crop in subsurface drip irrigation system اثر سطوح مختلف آبیاری بر عملکرد علوفه و بهره‌وری آب محصول یونجه در سامانه آبیاری قطره‌ای زیر سطحی 16 25 232151 10.22034/idj.2025.536233.2614 FA علی قدمی فیروزآبادی دانشیار پژوهش بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش 0000-0002-4391-887X محمد سوری مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی همدان رضا بهراملو مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی همدان 0000-0003-3007-7204 حجت علیخانی مهوار - مربی پژوهش، بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران 0009-0005-9546-3183 Journal Article 2025 07 28 Considering the water situation in the country, the use of modern irrigation systems, including subsurface drip irrigation, is essential to reduce evaporation and increase water productivity. Therefore, this project was conducted in three replications and for 2 years in order to investigate the effect of different irrigation levels on yield and water productivity in a randomized complete block design at the Ekbatan Research Station located in the Agricultural and Natural Resources Research and Education Center of Hamadan Province. The studied treatments included 4 irrigation treatments: 1- full irrigation (providing 100% of the water requirement), 2- deficit irrigation with 85% of the water requirement, 3- deficit irrigation with 70% of the water requirement, and 4- over-irrigation with 115% of the water requirement. Water requirement during the growing season was calculated using the Penman-Monteith formula and ETo Calculator software.The effect of different water treatments on crop yield and water productivity was significant, the highest crop yield was related to the two treatments of 100 and 115 percent of water requirement with yields of 16607 and 17275 kg/ha, respectively, although no significant difference was observed between these two treatments in terms of crop yield.In terms of water productivity, the two treatments of 85 and 100 percent of water requirement had the highest water productivity with 1.94 and 1.99 kg/m3, respectively, and were placed in the same statistical group.By increasing the percentage of water supply from 70 to 100%, a sigmoidal increase in water productivity was observed. However, by changing the percentage of water supply from 70 to 100percent, a sharp decrease in water productivity was observed.Therefore, it is recommended to provide 85% of the water requirement in order to achieve the highest water efficiency in subsurface irrigation of alfalfa. با توجه به وضعیت بحرانی آب در کشور، استفاده از سامانه‌های نوین آبیاری از جمله آبیاری قطره‌ای زیرسطحی به‌منظور کاهش سهم تبخیر و افزایش بهره‌وری آب ضروری است. این پژوهش به‌منظور بررسی اثر سطوح مختلف آبیاری بر عملکرد و بهره‌وری آب یونجه در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در ایستگاه تحقیقاتی اکباتان واقع در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، در سه تکرار و به مدت 2 سال انجام شد. تیمارهای مورد مطالعه شامل 4 تیمار آبیاری: 1- کم آبیاری با تامین 70 درصد نیاز آبی 2- کم آبیاری با تامین 85 درصد نیاز آبی 3- آبیاری کامل (تامین 100 درصد نیاز آبی) و 4 – بیش آبیاری به میزان 115 درصد نیاز آبی بودند. نتایج تجزیه واریانس داده‌ها در دو سال آزمایش نشان ‌داد که اثر سطوح آبیاری بر تولید علوفه خشک و بهروری آب در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود. اثر تیمارهای مختلف آبی بر میزان عملکرد محصول و بهره‌وری آب معنی‌دار شد، بیشترین عملکرد محصول مربوط به دو تیمار 100 و 115 درصد نیاز آبی به ترتیب با عملکرد 16607 و 17275 کیلوگرم در هکتار بود، هرچند تفاوت معنی‌داری بین این دو تیمار از نظر عملکرد محصول مشاهده نشد. دو تیمار 85 و 100 درصد نیاز آبی به‌ترتیب با میزان 94/1 و 99/1 کیلوگرم بر مترمکعب بیشترین بهره‌وری آب را به‌خود اختصاص دادند و در یک گروه آماری قرار گرفتند. با افزایش تامین درصد نیاز آبی از 70 تا 100 درصد، افزایش سیگموئیدی (اس شکل) در بهره‌وری آب مشاهده گردید. اما با تغییر تامین درصد نیاز آبی از 100 به 115 درصد، کاهش شدیدی در بهره‌وری آب مصرفی مشاهده شد. بنابراین تامین 85 درصد نیاز آبی به‌منظور دستیابی به بیشترین بهره‌وری آب در آبیاری زیرسطحی یونجه توصیه می‌شود. https://idj.iaid.ir/article_232151_12369064bd4b9679ab82254c779e081e.pdf