انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 12 2 2018 06 22 Analyzing temporal and spatial variations of nitrate concentration and its health risks in groundwater in Mazandaran province بررسی تغییرات زمانی و مکانی غلظت نیترات و خطرات بهداشتی آن در منابع آب زیرزمینی استان مازندران 376 386 68417 FA سیده رقیه رسولی دانشجوی کارشناسی ارشد آبیاری و زهکشی، گروه مهندسی آب دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری عبد االه درزی نفت چالی عضو هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری 0000-0002-4118-4737 فرهاد مشهدی خلردی کارشناس ارشد شرکت آب منطقه‌ای استان مازندران Journal Article 2017 11 23 Intensive agriculture along with increasing urban and industrial wastewater, intensify health risks from nitrate contamination in groundwater resources. In this study, spatial and temporal changes in groundwater nitrate concentration and its health hazards were investigated in Mazandaran Province as one of the major agricultural poles with high population density in the country. For this purpose, nitrate concentration data of 1333 drinking and agriculture wells were collected from 2011 to 2016.Using these data, annual and seasonal changes in nitrate concentration were analyzed using GIS software. Human health hazard (HQ) due to exposure to this pollutant were calculated by the methods proposed by the United States Environmental Protection Agency. In addition, the relationship between groundwater depth and nitrate concentration was investigated in different season. During the study period, nitrate concentration in groundwater ranged from 0.1 to 218 mg L^-1. The annual average concentration of groundwater nitrate in the province increased steadily, mainly due to agricultural activities and the use of chemical fertilizers. The average nitrate concentration in the autumn was 15.1 mg L^-1and in the spring was 14.5 mg L^-1.In addition, the shallow water table depth was effective in increasing groundwater nitrate in rice paddies. The lowest and highest HQs were 0.002 (in 2011) and 3.88 (in 2016), respectively. During 2011 to 2016, the average of nitrate concentration in agricultural lands, rice fields, residential lands and gardens increased by 78.9, 84.5, 85.6 and 87 percent, respectively. Based on the results, improving the level of health of residents in the study area requires control of groundwater pollution, especially through improving management of water and agricultural inputs.    کشاورزی فشرده به همراه افزایش فاضلاب­های شهری و صنعتی، خطرات بهداشتی منشعب از آلودگی نیتراتی منابع آب زیرزمینی را تشدید می­کند. در این مطالعه، تغییرات مکانی و زمانی غلظت نیترات آب زیرزمینی و خطرات بهداشتی آن در استان مازندران، به­عنوان یکی از قطب­های مهم کشاورزی و دارای تراکم جمعیت بالا در کشور، مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور، داده­های غلظت نیترات 1333 چاه شرب و کشاورزی این استان طی سال­های 1390 تا 1395 تهیه شد. با استفاده از این داده­ها، روند تغییرات سالانه و فصلی غلظت نیترات آب زیرزمینی با استفاده از نرم­افزار ArcGIS10.3 تحلیل شد. خطرات بهداشتی (HQ) انسان­ها به­واسطه قرار گرفتن در معرض این آلاینده نیز با روش پیشنهادی به­وسیله سازمان محیط زیست ایالات متحده آمریکا محاسبه شد. علاوه بر این، رابطه عمق آب زیرزمینی و غلظت نیترات آن در فصول مختلف بررسی شد. در طول مدت مطالعه، غلظت نیترات آب زیرزمینی در محدوده­ی 218-1/0 میلی­گرم بر لیتر متغیر بود. میانگین سالانه غلظت نیترات آب زیرزمینی استان مرتبا افزایش یافت که دلیل اصلی آن فعالیت­های کشاورزی و استفاده از کودهای شیمیایی بود. میانگین غلظت نیترات در فصل پاییز 1/15 میلی­گرم بر لیتر و در فصل بهار 5/14 میلی­گرم بر لیتر بود. علاوه بر این، کم بودن عمق سطح ایستابی در اراضی شالیزاری در افزایش غلظت نیترات آب زیرزمینی موثر بود. در مدت مطالعه، کم­ترین و بیش­ترین HQ به­ترتیب 002/0 (سال 1390) و 88/3 (سال 1395) بود. در فاصله سال­های 1390 تا 1395، میانگین غلظت نیترات آب زیرزمینی در کاربری­های زراعی، شالیزاری، مسکونی و باغات به­ترتیب 6/83، 3/88، 4/81 و 7/93 افزایش یافت. در این دوره، میزان افزایش HQ در این کاربری­ها به ترتیب 9/78، 5/84، 6/85 و87 درصد بود. بر اساس نتایج، ارتقای سطح سلامت ساکنین منطقه مطالعه مستلزم کنترل آلودگی آب زیرزمینی به­ویژه از طریق بهبود مدیریت آب و نهاده­های کشاورزی می­باشد. https://idj.iaid.ir/article_68417_5999d574e8875e9a4f7e6aeddbfd4899.pdf