انجمن آبیاری و زهکشی ایراننشریه آبیاری و زهکشی ایران2008-794220120260421Understanding and Analyzing the Social Factors Influencing the Development of Modern Irrigation Systems in Ardestan Plainشناخت و بررسی عوامل اثرگذار اجتماعی توسعه سامانههای آبیاری نوین در دشت اردستان11524264610.22034/idj.2025.532492.2606FAصمدالهابراهیمی پوردانشجوی دکتری آبیاری و زهکشی دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوینبیژننظریدانشیار گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشگاه تهران و
عضو هیئت علمی دانشگاه بین المللی خمینی (ره).0000-0002-9356-5961عباسستوده نیااستاد گروه مهندسی آب دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه بینالمللی امام خمینی )ره)، قزوین، ایران0000-0002-8822-1435مهدیقیصریدانشیار گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایرانمحمدصادقابراهیمیدانشیار گروه توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایرانJournal Article20250704The implementation of modern irrigation systems is expected to have observable social impacts on rural communities in the long run; therefore, attention to social indicators in evaluating modern irrigation systems is of great importance. This study is applied in nature and uses a survey method with the aim of identifying and examining the social factors affecting modern irrigation systems in desh-e Ardastan, Isfahan Province. The main data collection tool is a questionnaire, and data collection methods included documentary review, interviews, and the study population. The study population consisted of all farmers who had implemented modern irrigation systems on their farms and orchards in Desh-e Ardastan from 2014 (1393) to the end of 2022 (1401). The population size was determined using Cochran’s formula at 132 individuals. For data analysis and description, SPSS software was used. Based on the conducted research, 12 social influence factors were identified. The results of examining the social effects of modern irrigation systems show that the enhanced performance resulting from implementing modern irrigation systems leads to an improvement in the livelihoods of producers and rural households, reverse migration of 12.1% of farmers, and an increased willingness among them to invest in the agricultural sector. The overall satisfaction level of respondents with the implementation of the modern irrigation scheme was very high, estimated at about 85%. In total, 73.5% of farmers have consolidated their lands. From the respondents’ viewpoint, the implementation of modern irrigation systems has increased farmers’ social capital, sustainability and continuity of agricultural employment, and brought changes in cropping patterns. Overall, the studies indicate that the implementation of modern irrigation systems has raised social indicators and advanced rural communitiesاجرای سامانههای نوین آبیاری در درازمدت تأثیرات قابل مشاهدهای در بعد اجتماعی بر جوامع روستایی خواهد گذاشت؛ لذا توجه به شاخصهای اجتماعی در ارزیابی سامانههای نوین آبیاری اهمیت بسیاری دارد. این تحقیق از نوع کاربردی و به روش پیمایشی با هدف شناخت و بررسی عوامل اجتماعی اثرگذار سامانههای نوین آبیاری در دشت اردستان استان اصفهان انجام شده است. ابزار اصلی جمعآوری دادهها پرسشنامه و روش جمعآوری دادهها مطالعه اسنادی، مصاحبه و جامعه آماری مورد مطالعه این پژوهش در برگیرنده تمام کشاورزانی بود که از سال 1393 تا پایان سال 1401 در دشت اردستان سامانههای نوین آبیاری در مزارع و باغات خود اجرا کرده بودند. جامعه از فرمول نمونهگیری کوکران به تعداد 132 نفر تعیین شد و برای تجزیه و تحلیل و توصیف دادهها از نرمافزار آماری SPSS استفاده شد. بر اساس پژوهشهای انجام شده 12 عامل اثر گذار اجتماعی شناسایی گردید. نتایج بررسی اثرات عوامل اجتماعی سامانههای نوین آبیاری نشان میدهد افزایش عملکرد ناشی از اجرای سامانههای نوین آبیاری منتهی به بهبود سطح معیشت بهرهبرداران و خانوارهای روستایی، مهاجرت معکوس 1/12 درصد کشاورزان و افزایش تمایل آنها به سرمایهگذاری در بخش کشاورزی شد. میزان رضایت کلی پاسخگویان از اجرای طرح سامانههای نوین بسیار بالا و در حدود 85 درصد ارزیابی شد. در مجموع 5/73 درصد از کشاورزان اقدام به تجمیع زمینها کردند. ازدیدگاه پاسخگویان، اجرای سامانههای نوین آبیاری باعث افزایش سرمایه اجتماعی کشاورزان، پایداری و استمرار شغل کشاورزان وتغییراتی در الگوی کشت شده است. بهطور کلی بررسیها نشان میدهد اجرای سامانههای نوین آبیاری باعث ارتقاء شاخصهای اجتماعی و پیشرفت جوامع روستایی شد.<br><br>واژههای کلیدی: سامانههای نوین آبیاری، جوامع روستایی، عوامل اجتماعیhttps://idj.iaid.ir/article_242646_e34504421e00d8dd16643de33414abf7.pdfانجمن آبیاری و زهکشی ایراننشریه آبیاری و زهکشی ایران2008-794220120260421Effect of different Irrigation levels on forage yield and water productivity of alfalfa crop in subsurface drip irrigation systemاثر سطوح مختلف آبیاری بر عملکرد علوفه و بهرهوری آب محصول یونجه در سامانه آبیاری قطرهای زیر سطحی162523215110.22034/idj.2025.536233.2614FAعلیقدمی فیروزآبادیدانشیار پژوهش بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش0000-0002-4391-887Xمحمدسوریمرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی همدانرضابهراملومرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی همدان0000-0003-3007-7204حجتعلیخانی مهوار- مربی پژوهش، بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران0009-0005-9546-3183Journal Article20250728Considering the water situation in the country, the use of modern irrigation systems, including subsurface drip irrigation, is essential to reduce evaporation and increase water productivity. Therefore, this project was conducted in three replications and for 2 years in order to investigate the effect of different irrigation levels on yield and water productivity in a randomized complete block design at the Ekbatan Research Station located in the Agricultural and Natural Resources Research and Education Center of Hamadan Province. The studied treatments included 4 irrigation treatments: 1- full irrigation (providing 100% of the water requirement), 2- deficit irrigation with 85% of the water requirement, 3- deficit irrigation with 70% of the water requirement, and 4- over-irrigation with 115% of the water requirement. Water requirement during the growing season was calculated using the Penman-Monteith formula and ETo Calculator software.The effect of different water treatments on crop yield and water productivity was significant, the highest crop yield was related to the two treatments of 100 and 115 percent of water requirement with yields of 16607 and 17275 kg/ha, respectively, although no significant difference was observed between these two treatments in terms of crop yield.In terms of water productivity, the two treatments of 85 and 100 percent of water requirement had the highest water productivity with 1.94 and 1.99 kg/m3, respectively, and were placed in the same statistical group.By increasing the percentage of water supply from 70 to 100%, a sigmoidal increase in water productivity was observed. However, by changing the percentage of water supply from 70 to 100percent, a sharp decrease in water productivity was observed.Therefore, it is recommended to provide 85% of the water requirement in order to achieve the highest water efficiency in subsurface irrigation of alfalfa.با توجه به وضعیت بحرانی آب در کشور، استفاده از سامانههای نوین آبیاری از جمله آبیاری قطرهای زیرسطحی بهمنظور کاهش سهم تبخیر و افزایش بهرهوری آب ضروری است. این پژوهش بهمنظور بررسی اثر سطوح مختلف آبیاری بر عملکرد و بهرهوری آب یونجه در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در ایستگاه تحقیقاتی اکباتان واقع در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، در سه تکرار و به مدت 2 سال انجام شد. تیمارهای مورد مطالعه شامل 4 تیمار آبیاری: 1- کم آبیاری با تامین 70 درصد نیاز آبی 2- کم آبیاری با تامین 85 درصد نیاز آبی 3- آبیاری کامل (تامین 100 درصد نیاز آبی) و 4 – بیش آبیاری به میزان 115 درصد نیاز آبی بودند. نتایج تجزیه واریانس دادهها در دو سال آزمایش نشان داد که اثر سطوح آبیاری بر تولید علوفه خشک و بهروری آب در سطح احتمال یک درصد معنیدار بود. اثر تیمارهای مختلف آبی بر میزان عملکرد محصول و بهرهوری آب معنیدار شد، بیشترین عملکرد محصول مربوط به دو تیمار 100 و 115 درصد نیاز آبی به ترتیب با عملکرد 16607 و 17275 کیلوگرم در هکتار بود، هرچند تفاوت معنیداری بین این دو تیمار از نظر عملکرد محصول مشاهده نشد. دو تیمار 85 و 100 درصد نیاز آبی بهترتیب با میزان 94/1 و 99/1 کیلوگرم بر مترمکعب بیشترین بهرهوری آب را بهخود اختصاص دادند و در یک گروه آماری قرار گرفتند. با افزایش تامین درصد نیاز آبی از 70 تا 100 درصد، افزایش سیگموئیدی (اس شکل) در بهرهوری آب مشاهده گردید. اما با تغییر تامین درصد نیاز آبی از 100 به 115 درصد، کاهش شدیدی در بهرهوری آب مصرفی مشاهده شد. بنابراین تامین 85 درصد نیاز آبی بهمنظور دستیابی به بیشترین بهرهوری آب در آبیاری زیرسطحی یونجه توصیه میشود.https://idj.iaid.ir/article_232151_12369064bd4b9679ab82254c779e081e.pdfانجمن آبیاری و زهکشی ایراننشریه آبیاری و زهکشی ایران2008-794220120260421Role of Sodium Nitroprusside in Improving Growth and Stress Responses of Carnation (Dianthus barbatus) under Saline Water Irrigationنقش سدیم نیتروپروساید در بهبود رشد و پاسخهای تنشی گل قرنفل تحت آبیاری با آب شور263823241210.22034/idj.2025.543094.2624FAمهنازکریمیگروه باغبانی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، مازندران.0000-0002-9667-2770منیژهاسلامیگروه علوم باغبانی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساریفاطمهقربانعلی زاده سعادت آبادگروه علوم باغبانی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری0009-0007-7091-2725نگارحیدری رئیسیگروه علوم باغبانی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساریJournal Article20250824Increasing salinity of water resources, especially in arid and semi-arid regions of the world and Iran, is a major challenge in agricultural production that limits plant growth and performance. However, the use of compounds such as sodium nitroprusside, a nitric oxide donor, can enhance plant tolerance to salt stress. In this study, the effects of different salinity levels (0, 3, 6, and 9 dS/m) and the application of 100 µM sodium nitroprusside on morphological, physiological, and biochemical traits of sweet william (Dianthus barbatus) were investigated. The results showed that increasing salinity significantly reduced plant growth and performance, especially at higher levels (6 and 9 dS/m). Application of sodium nitroprusside effectively mitigated the negative effects of salinity at low to moderate salinity levels (0, 3, and 6 dS/m), but its protective effects decreased at the highest salinity level (9 dS/m). Additionally, sodium nitroprusside increased photosynthetic pigments, reduced ion leakage, maintained relative leaf water content and leaf potassium, and enhanced proline accumulation, soluble protein content, and antioxidant enzyme activities including superoxide dismutase and catalase. These results indicate that sodium nitroprusside can partially alleviate the adverse effects of salinity in sweet william.افزایش شوری منابع آبی بهویژه در مناطق خشک و نیمهخشک جهان و ایران، یکی از چالشهای اساسی در تولیدات کشاورزی است که رشد و عملکرد گیاهان را محدود میکند. با این حال، استفاده از ترکیباتی نظیر سدیم نیتروپروساید بهعنوان دهنده نیتریکاکسید میتواند مقاومت گیاهان به تنش شوری را افزایش دهد. در این پژوهش اثر سطوح مختلف شوری (0، 3، 6 و 9 دسیزیمنس بر متر) و کاربرد 100 میکرومولار سدیم نیتروپروساید بر صفات مورفولوژیک، فیزیولوژیک و بیوشیمیایی گیاه قرنفل (Dianthus barbatus) بررسی شد. نتایج نشان داد که افزایش شوری به طور معنیداری رشد و عملکرد گیاه را کاهش داد، به ویژه در سطوح بالاتر (۶ و ۹ دسیزیمنس بر متر). کاربرد سدیم نیتروپروساید توانست اثرات منفی شوری را در سطوح شوری پایین تا متوسط (۰، ۳ و ۶ دسیزیمنس بر متر) به طور مؤثری تعدیل کند، اما در بالاترین سطح شوری (۹ دسیزیمنس بر متر) اثرات حفاظتی آن کاهش یافت. همچنین، سدیم نیتروپروساید موجب افزایش رنگدانههای فتوسنتزی، کاهش نشت یونی، حفظ محتوای آب نسبی برگ و پتاسیم برگ، و افزایش تجمع پرولین، پروتئین محلول و فعالیت آنزیمهای آنتیاکسیدانی سوپراکسید دیسموتاز و کاتالاز شد. این نتایج نشان میدهد که سدیم نیتروپروساید میتواند بخشی از آثار منفی شوری را در گیاه قرنفل تعدیل نماید.https://idj.iaid.ir/article_232412_3556e37f7a086330605a93214946ad7a.pdfانجمن آبیاری و زهکشی ایراننشریه آبیاری و زهکشی ایران2008-794220120260421Determination of Optimal Planting Date Based on Rainfall Distribution during the Rice Growing Season in Guilan Provinceتعیین تاریخ کاشت بهینه براساس توزیع بارش در دوره رشد برنج در استان گیلان395023254710.22034/idj.2025.533274.2608FAسید محمد تقیسدیدی شالرییس گروه توسعه هواشناسی کاربری، گیلانحدیثصادقیپژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، تهران، ایرانابراهیماسعدی اسکوییاستادیار پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو0000-0002-5603-765Xابراهیمامیریاستاد گروه مهندسی آب، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایرانJournal Article20250709Irregular rainfall often causes water shortages, resulting in reduced plant growth and grain yield. This study aimed to identify the optimal transplanting time to maximize rainfall utilization during the rice growing season. To identify the most suitable probability distributions for estimating precipitation during the rice growing season in Guilan Province, data from seven synoptic stations over a 30-year period (1991–2020) were analyzed. Daily precipitation was aggregated into 10-day cumulative intervals from Farvardin 1 to Shahrivar 30 (March 21–September 22), forming 18 decades. Box plots were generated based on statistical analysis to assess probabilistic variations in precipitation. The results showed that the Johnson SB distribution, with Kolmogorov–Smirnov (K-S = 0.11119) and Anderson–Darling (A-D = 0.49044), had the best fit for rainfall during the rice growing season in Guilan Province. The highest average rainfall with a 50% probability occurred in the second and third decades of September, measuring 56.4 mm and 61.2 mm, respectively. At the 75% probability level, rainfall during these periods is expected to be less than 100 mm and 99 mm, respectively. In the third decade of April, coincides with transplanting in very early-planted fields, rainfall with a 75% probability is expected to be less than 48 mm. Given the negative impact of rainfall in late August and September on the harvesting process, late planting is not recommended. Overall, the occurrence of adequate rainfall in spring and early summer creates favorable conditions for rice cultivation and management. Therefore, it is recommended that rice transplanting in Guilan province be conducted in early May for early-planted fields (with a 75% probability of receiving less than 43 mm of rainfall for early-planted fields) and in mid-May for fields with timely planting schedules(with a 75% probability of receiving less than 24 mm of rainfall for timely-planted fields).بارندگی نامنظم اغلب موجب کمبود آب و در نتیجه کاهش رشد گیاه و عملکرد دانه میشود. این مطالعه با هدف تعیین زمان مناسب نشاءکاری جهت بهرهگیری بهینه از بارندگی در دوره رشد برنج انجام شد. برای تعیین مناسبترین توزیعهای احتمال برای برآورد بارش در دوره رشد برنج در استان گیلان، از دادههای 7 ایستگاه سینوپتیک با طول دوره آماری 30 ساله (1991-2020) استفاده شد. دادهها بهصورت بارش تجمعی ۱۰ روزه از اول فروردین تا پایان شهریور در ۱۸ دهه دستهبندی و با تحلیلهای آماری، نمودار جعبهای (Box Plot) برای بررسی تغییرات احتمالاتی بارش ترسیم گردید. نتایج نشان داد، توزیع جانسون SB با آمارههای کولموگروف–اسمیرنف (K-S = 0.11119) و اندرسون–دارلینگ (A-D = 0.49044) بهترین برازش را برای بارش دوره رشد برنج در استان گیلان دارد. بیشترین میانگین بارش با احتمال ۵۰ درصد در دهه دوم و سوم شهریور به ترتیب 4/56 و 2/61 میلیمتر بود و با احتمال ۷۵ درصد، کمتر از ۱۰۰ و ۹۹ میلیمتر خواهد بود. همچنین، در دهه سوم فروردین که همزمان با نشاءکاری مزارع خیلی زودکاشت است، بارندگی با احتمال 75 درصد کمتر از 48 میلیمتر رخ خواهد داد که مقدار قابل توجهی است. با توجه به تأثیر منفی بارشهای اواخر مرداد و شهریور بر برداشت محصول، کشت دیرهنگام توصیه نمیشود. در مجموع، وقوع بارشهای مناسب در بهار و اوایل تابستان شرایط مطلوبی برای کاشت و داشت برنج فراهم میکند؛ بنابراین، پیشنهاد میشود کشت برنج در گیلان در دهه اول اردیبهشت (با احتمال 75 درصد کمتر از 43 میلیمتر برای مزارع زودکاشت) و دهه دوم اردیبهشت (با احتمال 75 درصد کمتر از 24 میلیمتر برای مزارع با کاشت بهموقع) انجام گیرد.https://idj.iaid.ir/article_232547_edba538adb0b79fa201039db910334c6.pdfانجمن آبیاری و زهکشی ایراننشریه آبیاری و زهکشی ایران2008-794220120260421Numerical investigation of the effect of upstream permeable vanes on the control of local scour around bridge piersبررسی عددی تأثیر پرههای نفوذپذیر در بالادست جریانهای رودخانهای بر کنترل آبشستگی موضعی پایههای پل516123286210.22034/idj.2025.547709.2631FAمیرعلیرضامیرقاسم پورگروه مهندسی عمران دانشگاه زنجانسعیدعباسیدانشگاه زنجان- گروه مهندسی عمران0000-0003-1847-2105Journal Article20250917This research, with the goal of reducing local scour of bridge piers, has investigated the effect of permeable vanes on the scouring reduction. The numerical model used in this study, employing Flow3D software and validated with laboratory data from a reliable hydraulic model, confirmed its reliability for accurate simulation of real conditions with an average discrepancy of 14.52%. In contrast to the previous studies, this research simultaneously conducted a comparative analysis of the effect of pier geometry, vane arrangement, and relative spacing. The resulting findings indicate that square-sectioned piers have greater vulnerability to erosion compared to circular-sectioned piers. The most important achievement of this research is the identification of the optimal configuration as a two-row converging vane arrangement upstream of the pier. This configuration, by attenuating and diverting the vortices, led to a scour depth reduction of 52.2% around the circular-sectioned pier and 40% in that of the square-sectioned pier.این پژوهش با هدف کاهش آبشستگی موضعی پایههای پل، تأثیر پرههای نفوذپذیر را بر این پدیده مورد بررسی قرار دادهاست. مدل عددی به کار گرفته شده در این مطالعه، با استفاده از نرمافزار Flow3Dو با دادههای آزمایشگاهی یک مدل هیدرولیکی معتبر اعتبارسنجی گردید که با میانگین اختلاف 52/14 درصد، قابلیت اطمینان آن در شبیهسازی دقیق شرایط واقعی را تأیید میکند. برخلاف مطالعات پیشین، این پژوهش بهطور همزمان، تأثیر هندسه پایه، آرایش و فاصله نسبی پرهها را تحلیل مقایسهای کرده است. نتایج حاصله حاکی از آن است که پایههای با مقطع مربعی آسیبپذیری بیشتری در برابر فرسایش نسبت به پایههای با مقطع دایرهای دارند. مهمترین دستاورد این تحقیق، شناسایی پیکربندی بهینه دو ردیف پره همگرا در بالادست پایه است. این پیکربندی با تضعیف و انحراف گردابهها، منجر به کاهش عمق آبشستگی در پایه با مقطع دایرهای به میزان ۲/52 درصد و در پایه با مقطع مربعی به میزان ۴۰ درصد شدهاست.https://idj.iaid.ir/article_232862_5e23d274d8c78a9497097179aabe937b.pdfانجمن آبیاری و زهکشی ایراننشریه آبیاری و زهکشی ایران2008-794220120260421Analysis of Meteorological Precipitation and Drought Trends and Zoning in Kermanshah Provinceتحلیل روند بارش و خشکسالی هواشناسی و پهنه بندی آن در استان کرمانشاه628623307810.22034/idj.2025.512714.2565FAمریماحسانیگروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه شیرازفاطمهنصرنیاگروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه شیرازشهرهدیداریگروه مهندسی آب، دانشگاه شیرازJournal Article20250317Drought is one of the most destructive weather events that causes significant damage to human life. One of the regions that has experienced mild to very severe droughts in recent years is Kermanshah province in western Iran. Therefore, the aim of the present study is to investigate the severity, frequency, and trend of drought in Kermanshah province. For this purpose, two indices, SPI and PNI, and Mann-Kendall, Senn, and Petit tests were used to investigate the stations of Kermanshah province. The results showed that the severity, duration, and percentage of drought occurrence in the studied stations were not the same, and the distribution of drought intensity-duration-frequency can be affected by climate, differences in the direction of elevation expansion, and the type and direction of entry of rain-generating systems. Based on the Petit test, only the three-month SPI in the Sonqor and Mahidasht stations and the six-month and twelve-month SPI for Mahidasht had a breaking point, which occurred in 2016. Based on the results of the two Mann-Kendall and Senn tests, there is a significant trend in the SPI-3, SPI-6 and SPI-12 series for Mahidasht station in all three SPI intervals. The trend of land use change, the increase in farmers' tendency to cultivate water crops in recent years and the increase in groundwater resources extraction are among the factors that directly and indirectly affect the drought trend and have caused the drought trend to increase in all three intervals or some time intervals despite the increasing trend of rainfall in some stations. Also, climate change and the occurrence of long-term droughts can be among the factors that, despite the decreasing trend of drought in Ravansar, QasrShirin, Gilangharb, Sonqor and Paveh stations, the rainfall trend to decrease in these stations.خشکسالی از مخربترین رویدادهای آبوهوایی بوده که باعث ایجاد خسارتهای قابلتوجهی بر زندگی انسان می-شود. یکی از مناطقی که طی سالهای اخیر خشکسالیهای خفیف تا بسیار شدید را تجربه نموده است، استان کرمانشاه در غرب ایران است. لذا هدف پژوهش حاضر، بررسی شدت، فراوانی و روند خشکسالی در استان کرمانشاه میباشد. توسط بدین منظور از دو شاخص SPI و PNI و آزمونهای من-کندال، سن و پتیت برای بررسی ایستگاههای استان کرمانشاه استفاده شد. نتایج نشان داد که شدت، تداوم و درصد فراوانی وقوع خشکسالی در ایستگاههای مورد بررسی، یکسان نبوده و پراکندگی شدت-تداوم-فراوانی خشکسالی میتواند متاثر از اقلیم، تفاوت جهت گسترش ارتفاعات و نوع و جهت ورود سیستمهای بارانزا باشد. براساس آزمون پتیت صرفاً SPI سهماهه در ایستگاه-های سنقر و ماهیدشت و SPI ششماهه و دوازده ماهه برای ماهیدشت نقطه شکست وجود داشت، که این نقطه شکست در سال 1395 اتفاق افتاده است. براساس نتایج دو آزمون من-کندال و سن، سریهای SPI-3، SPI-6 و SPI-12 برای ایستگاه ماهیدشت در هر سه بازه SPI، روند معنیدار وجود دارد. روند تغییر کاربری اراضی، افزایش تمایل کشاورزان به کشت محصولات آببر طی سالهای اخیر و افزایش استحصال منابع آب زیرزمینی، از جمله عواملی هستند که به طور مستقیم و غیرمستقیم بر روند خشکسالی تاثیر گذاشته و موجب شده علیرغم روند افزایشی بارندگی در برخی ایستگاهها، روند خشکسالی نیز در هر سه بازه یا برخی بازههای زمانی افزایشی باشد. همچنین تغییرات اقلیمی و بروز خشکسالیهای طولانیمدت میتواند از عواملی باشد که علیرغم روند کاهشی خشکسالی در ایستگاه-های روانسر، قصرشیرین، گیلانغرب، سنقر و پاوه، روند بارندگی نیز در این ایستگاهها کاهشی باشد. بر اساس نتایج پهنهبندی خشکسالی در دشت کرمانشاه نسبت به سایر مناطق استان کرمانشاه، وقوع حالات خشکسالی بیشتر از ترسالی بوده و شدیدترین وضعیت خشکسالی نیز در سال 1400 اتفاق افتاده است.https://idj.iaid.ir/article_233078_ad11e21de7fdd22a9ad8af9bd4d9bef0.pdfانجمن آبیاری و زهکشی ایراننشریه آبیاری و زهکشی ایران2008-794220120260421Effect of Sprinkle Irrigation System on Water Productivity of Fresh Mulberry Leaf for Silk Productionاثر سامانه آبیاری بارانی بر بهرهوری آب برگ تازه توت بهمنظور تولید ابریشم879923347510.22034/idj.2025.550041.2633FAمجیدصابر زیده سراییدانشآموخته کارشناسیارشد، گروه علوم و مهندسی باغبانی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلانیوسفحمیداوغلیدانشیار گروه علوم و مهندسی باغبانی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلانداودبخشیدانشیار گروه علوم و مهندسی باغبانی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلانمحمدرضاخالدیانگروه مهندسی آب دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان رشت ایرانرضاصورتی زنجانیمرکز تحقیقات ابریشم کشورJournal Article20250929Mulberry leaves are the only known food source for silkworm rearing. The production of high-quality silk requires the use of mulberry leaves of appropriate quality and quantity, which in turn requires systematic and optimal irrigation. In this study, the effect of sprinkle irrigation on irrigation water consumption, mulberry leaf yield, and water productivity was investigated in comparison with rainfed and surface irrigation system from June to September 2022 and 2023 at the National Silk Research Center located in the Pasikhan region of Rasht city. After irrigation, three mulberry trees were randomly selected from each irrigation treatment and then the branch was harvested from the most distal point possible and the yield was compared in two stages (at the beginning of the irrigation season in June and after the full application of the treatments in September). The results of the analysis of variance in the two sampling stages showed that the difference between the treatments was significant at the 5% level. The results showed that the leaf yield per hectare in sprinkle irrigation was higher than the other treatments (the harvest in June and September was 10257.50 and 3804 kg/ha, respectively). The amount of water used in the sprinkle irrigation treatment was less than the surface irrigation treatment and for this reason, water productivity was the highest with 17.02 kg/m3. The results showed that the application of sprinkle irrigation in mulberry orchard had a positive effect on reducing water consumption, increasing mulberry leaf production, and improving water productivity.آب نقشی اساسی در پیشرفت و توسعه اقتصادی جوامع ایفا میکند. اهمیت این منبع حیاتی نهتنها در مناطق خشک و کمآب، بلکه در نواحی مرطوب نیز به وضوح آشکار است. برگهای درخت توت تنها منبع غذایی شناختهشده برای پرورش کرمابریشم بهشمار میرود. تولید ابریشم مرغوب مستلزم بهرهمندی از برگ توت با کیفیت و کمیت مناسب است، که این امر بهنوبه خود نیازمند آبیاری اصولی و بهینه میباشد. در این پژوهش، اثر آبیاری بارانی بر مصرف آب آبیاری، عملکرد برگ توت و بهرهوری آب در مقایسه با شرایط دیم و آبیاری سطحی از خرداد تا شهریور سال 1401 و 1402 در مرکز تحقیقات ابریشم کشور واقع در شهرستان رشت مورد بررسی قرار گرفت. سه تیمار آبیاری شامل: آبیاری بارانی (I2)، آبیاری سطحی (I3) و کشت دیم(I1) بهعنوان شاهد مقایسه شدند. پس از انجام آبیاریها، از هر تیمار آبیاری 3 درخت توت بهطور تصادفی انتخاب و سپس از انتهائیترین نقطه ممکن برداشت شاخه انجام شد و عملکرد در دو مرحله (در ابتدای فصل آبیاری در خرداد ماه و بعد از اعمال کامل تیمارها در شهریور) مقایسه شد. نتایج تجزیه واریانس دادهها در دو مرحله نمونهبرداری نشان داد که بین تیمارها تفاوت در سطح 5% معنیدار بوده است. نتایج نشان داد که عملکرد برگ در هکتار در آبیاری بارانی بیشتر از دیگر تیمارها بود (برداشت خرداد و شهریور بهترتیب 50/10257 و 3804 کیلوگرم در هکتار بودند). مقدار آب مصرف شده در تیمار آبیاری بارانی کمتر از تیمار آبیاری سطحی بوده و به همین دلیل بهرهوری آب با 02/17 کیلوگرم در مترمکعب بالاترین مقدار بود. نتایج نشان داد اعمال آبیاری بارانی در توتستان بر کاهش مصرف آب، افزایش تولید برگ توت و بهبود بهرهوری آب اثر مثبت داشت.https://idj.iaid.ir/article_233475_5cc2ae2de3f4b04021e6cdc970a88460.pdfانجمن آبیاری و زهکشی ایراننشریه آبیاری و زهکشی ایران2008-794220120260421Comprehensive evaluation of the performance and sustainability of greenhouses with reverse osmosis desalination systems within the WEFE frameworkارزیابی جامع عملکرد و پایداری گلخانههای دارای سامانه آبشیرینکن اسمزمعکوس در چارچوب همبستWEFE10011323466710.22034/idj.2025.546690.2630FAزینبسجودیدانشگاه تهران- دانشکدگان ابوریحان - گروه مهندسی آب0000-0001-9936-2164محمودمشعلدانشیار مهندسی آب دانشگاه تهران پردیس ابوریحان0000-0002-5814-2998حسینخواجه پوردانشگاه صنعتی شریف - گروه مهندسی سیستم های انرژیJournal Article20250917Due to increasing water stress, especially in arid and semi-arid regions, the importance of using modern technologies for optimal water consumption in the agricultural sector has increased. This study aimed to evaluate the performance and sustainability of greenhouses equipped with reverse osmosis (RO) desalination systems within the framework of the Water, Food, Energy and Environment (WEFE) Nexus in the Pakdasht region of Iran. The research method was descriptive-analytical and the necessary information was collected using a questionnaire and field observations. In this study, 15 greenhouses (8 with RO and 7 without) were studied in three scenarios based on energy supply and water purification. The results showed that greenhouses with RO saved an average of 19% in water consumption and increased crop yield by 18.9%. Also, the consumption of chemical fertilizers and pesticides showed a decrease of 21.4% and 31%, respectively. However, there was an increase in costs related to the energy sector and the maintenance of these systems. According to the results of the scenario analysis, the use of solar energy as an alternative source of grid electricity can lead to a reduction in costs and greenhouse gas emissions. The final analysis within the WEFE framework showed that the RO system, when properly designed and combined with renewable energies, can play an effective role in increasing the resilience of agriculture in water-scarce regions.با توجه به افزایش تنشهای آبی خصوصا در مناطق خشک و نیمهخشک، اهمیت استفاده از فناوریهای نوین برای مصرف بهینه آب در بخش کشاورزی بیشتر شده است. این پژوهش با هدف ارزیابی عملکرد و پایداری گلخانههای دارای سامانه آب شیرینکن اسمز معکوس (RO) در چارچوب همبست آب، غذا، انرژی و محیط زیست (WEFE Nexus)، در منطقه پاکدشت ایران انجام شده است. روش تحقیق توصیفی - تحلیلی بوده و اطلاعات لازم با استفاده از پرسشنامه و مشاهدات میدانی جمعآوری شدهاند. در این پژوهش ۱۵ گلخانه (۸ واحد دارای RO و ۷ واحد فاقد آن) در سه سناریو مبتنی بر تأمین انرژی و تصفیه آب مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد گلخانههای دارای RO، بهطور متوسط 19 درصد در مصرف آب صرفه جویی داشتند و از طرفی عملکرد محصول را 18.9 درصد افزایش دادهاند. همچنین مصرف کود شیمیایی و سموم بهترتیب 21.4 درصد و 31 درصد کاهش را نشان داد. با این حال، افزایش هزینههای مربوط به بخش انرژی و نگهداری این سامانهها وجود داشت. با توجه به نتایج تحلیل سناریوها، استفاده از انرژی خورشیدی بهعنوان منبع جایگزین برق شبکه میتواند به کاهش هزینهها و انتشار گازهای گلخانهای منجر شود. تحلیل نهایی در چارچوب WEFE نشان داد که سامانه RO با طراحی صحیح و ترکیب با انرژیهای تجدیدپذیر، میتواند نقش مؤثری در افزایش تابآوری کشاورزی در مناطق کمآب ایفا کند.https://idj.iaid.ir/article_234667_2b0ce49ee751ab49280c3b0e45748fa6.pdfانجمن آبیاری و زهکشی ایراننشریه آبیاری و زهکشی ایران2008-794220120260421Statistical Assessment of the Link Between Atmospheric Rivers and Extreme Precipitation Events in the Lake Urmia Basinارزیابی آماری ارتباط بین رودخانههای جوی و رخدادهای بارش حدی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه11412923484510.22034/idj.2025.545846.2626FAصبانادریگروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران0009-0005-5392-456Xمجیدمنتصریگروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران0000-0002-4300-5982سمیهحجابیگروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران0000-0001-9406-7211Journal Article20250909Atmospheric rivers are long, narrow pathways in the troposphere that play an important role in transporting atmospheric moisture to different regions of the world. When accompanied by favorable synoptic and thermodynamic conditions, they can cause heavy rainfall or flooding in the affected areas. In this study, an approach based on the THR image processing algorithm in the IPART Python package was used to identify atmospheric rivers entering the Lake Urmia Basin, and the relationship between extreme precipitation events during the rainy months (November to April) and atmospheric rivers in the 1991–2020 period was statistically analyzed. The results showed that during this period, 288 atmospheric rivers crossed the Lake Urmia Basin. The highest frequency occurred in April (32.64%) and March (26.74%), with the main sources being the Mediterranean Sea (33.68%), the Red Sea (17.71%), and the Gulf of Aden (13.89%). On average, atmospheric rivers contributed 16.9% to the total number of extreme precipitation events in the studied months, with the highest contribution (25.8%) occurring in April. At the station scale, November at Sarab Station showed the highest effect in terms of the number of extreme precipitation events (27.5%), while March at Mahabad Station had the highest effect in terms of the total amount of extreme precipitation. The approach used in this study can be applied to develop extreme precipitation risk maps and to predict extreme precipitation events and floods.رودخانههای جوی مسیرهای بلند و باریکی در تروپوسفر هستند که نقش مهمی در انتقال رطوبت جوی به مناطق مختلف جهان دارند و در صورتی که با شرایط همدیدی و ترمودینامیکی همراه شوند، میتوانند موجب بارشهای سنگین یا سیلاب در مناطق متأثر از این پدیده شوند. در این مطالعه، از یک رهیافت مبتنی بر الگوریتم پردازش تصویر THR در بسته پایتون IPART برای شناسایی رودخانههای جوی وارد شونده به محدوده حوضه آبریز دریاچه ارومیه استفاده شد و ارتباط رخدادهای بارش حدی ماههای بارانی (نوامبر تا آوریل) با رودخانههای جوی در دوره آماری 2020-1991 بهصورت آماری بررسی شد. نتایج نشان داد که در این دوره آماری، 288 رودخانه جوی از حوضه دریاچه ارومیه عبور کردند و بیشترین فراوانی رودخانههای جوی در ماههای آوریل (32.64 درصد) و مارس (26.74 درصد) و با منشأ دریای مدیترانه (33.68 درصد)، دریای سرخ (17.71 درصد) و خلیج عدن (13.89 درصد) بود. سهم رودخانههای جوی در تعداد رخدادهای بارش حدی حوضه به طور متوسط در ماههای مورد بررسی 16.9 درصد بود و در مورد ماه آوریل رودخانههای جوی بیشترین سهم (25.8 درصد) را در رخداد بارشهای حدی داشتند. در مقیاس ایستگاه، ماه نوامبر در ایستگاه سراب، بیشترین تأثیرپذیری از نظر تعداد رخداد بارش حدی (27.5 درصد) و ماه مارس در ایستگاه مهاباد (35.03 درصد)، بیشترین تأثیرپذیری از نظر مجموع ارتفاع بارش حدی داشت. رهیافت مورد استفاده در این مطالعه میتواند برای تهیه نقشههای ریسک وقوع بارشهای حدی و همچنین پیشبینی رخدادهای بارش حدی و سیلابها مورد استفاده قرار گیرد.https://idj.iaid.ir/article_234845_20045f3c7722ef79ba75f10d71764aef.pdfانجمن آبیاری و زهکشی ایراننشریه آبیاری و زهکشی ایران2008-794220120260421Optimal location of pumping wells in coastal aquifer using the simulation-optimization model (MLPG - MOIPO)مکانیابی بهینه چاههای پمپاژ در آبخوان ساحلی با استفاده از مدل شبیهساز –بهینهساز (MLPG - MOIPO)13014623554710.22034/idj.2025.545845.2625FAزهراباعزمدانشجوی دکترا مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند0009-0008-0131-7102ابوالفضلاکبرپوراستاد گروه مهندسی عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران0000-0002-9693-1998مصطفییعقوب زادهگروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران0000-0002-1041-1941سید سعیداسلامیانگروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان؛ اصفهان،ایران0000-0002-6648-3354حسینخزیمه نژادگروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران0000-0002-2731-1170Journal Article20250908Saline intrusion into freshwater aquifers is one of the important and challenging issues in water resources management. This process is usually the result of human activities such as excessive exploitation, groundwater depletion, as well as natural factors such as climate change and erosion. In this study, a combined numerical simulation model with Petrov-Galerkin gridless discretization method was presented based on the multi-objective optimization model of the sloped surface algorithm. Considering the high accuracy, efficiency and time saving in modeling, the MLPG-MOIPO simulator-optimizer model can be used as an optimal model for locating wells for exploiting aquifers. The results showed that the simultaneous use of the sloped surface system algorithm and the gridless numerical method can be of great help in optimal management to reduce groundwater level drop and maximize water extraction, minimizing saltwater intrusion. In this study, in order to investigate the efficiency of the numerical simulation model based on the Petrov-Galerkin gridless method in a coastal aquifer, an example was solved and evaluated with previous works, and the results of this evaluation showed the accuracy and validity of the developed model. Also, combining this model with the simulated model revealed its applicability in the optimal management of coastal aquifers. The results obtained from the quantitative examination of the performance of the MOIPO algorithm in the values of the proximity and dispersion criteria show that the multi-objective algorithm for optimizing the sloped plate system has good performance. Therefore, the combined MLPG-MOIPO model can be introduced as an efficient model in the simulation and optimization of coastal aquifers.پیشروی آبشور در آبخوانهای شیرین یکی از مسائل مهم و چالشبرانگیز در مدیریت منابع آب است. این فرآیند معمولاً درنتیجه فعالیتهای انسانی مانند بهرهبرداری بیرویه، کاهش سطح آب زیرزمینی و همچنین عوامل طبیعی مانند تغییرات اقلیمی و فرسایش است. در این مطالعه مدل تلفیقی شبیهسازی عددی با گسسته سازی روش بدون شبکه پترووگالرکین، بر اساس مدل بهینهسازی چندهدفهی الگوریتم سطوح شیبدار ارائه شد. با توجه بهدقت بالا، کارایی و صرفهجویی زمانی در مدلسازی، مدل شبیهساز- بهینه-سازMLPG-MOIPO میتواند بهعنوان یک مدل بهینه جهت مکانیابی چاههای بهرهبرداری از آبخوان استفاده گردد. نتایج نشان داد که استفاده همزمان از الگوریتم سیستم سطوح شیبدار و روش عددی بدون شبکه میتواند در مدیریت بهینه جهت کاهش افت سطح آب زیرزمینی و حداکثر رساندن استخراج آب، به حداقل رساندن نفوذ آبشور کمک شایانی نماید. در این مطالعه جهت بررسی کارایی مدل شبیهسازی عددی بر اساس روش بدون شبکه پترووگالرکین در آبخوان ساحل مثالی حل و با کارهای پیشین ارزیابیشده که نتایج این ارزیابی نشاندهنده دقت و اعتبار مدل تدوینشده بوده است. همچنین تلفیق این مدل با مدل شبیهسازی شده قابلیت کاربرد آن را در مدیریت بهینه آبخوانهای ساحلی آشکار ساخته است. نتایج بهدستآمده از بررسی کمی عملکرد الگوریتم MOIPO در مقادیر معیار نزدیکی و پراکندگی نشان میدهد الگوریتم چندهدفهی بهینهسازی سیستم صفحات شیبدار از عملکرد خوبی برخوردار است. لذا مدل تلفیقی MLPG-MOIPO را میتواند بهعنوان یک مدل کارا در شبیهسازی و بهینهسازی آبخوان ساحلی معرفی نمود.https://idj.iaid.ir/article_235547_298e7e53bf2120ed68d5764e9d95923d.pdfانجمن آبیاری و زهکشی ایراننشریه آبیاری و زهکشی ایران2008-794220120260421Effectiveness of Mole Drainage in Paddy Fields on Changes in Soil Chemical Properties and Rice Yieldاثربخشی زهکشی لانهموشی اراضی شالیزاری بر تغییرات خصوصیات شیمیایی خاک و عملکرد برنج14716423588810.22034/idj.2025.522530.2585FAکسریآهیختهگروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایرانمریمنوابیانگروه مهندسی آب- دانشکده علوم کشاورزی- دانشگاه گیلان- رشت- ایرانمحمد حسنبیگلوییگروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران0000-0002-6162-1535Journal Article20250512This study was conducted to evaluate the effect of a mole drainage under irrigation management practices in paddy rice cultivation on the chemical properties of paddy soils and rice yield. The experiment was implemented as a split-plot arrangement within a randomized complete block design with three replications during the 2022–2023 at the research farm of the University of Guilan, Rasht, Iran. Treatments included a control without drainage (D0), traditional mole drainage (D1; ), and gravel-filled mole drainage (D2), combined with continuous flooding (I1) and alternate wetting and drying (I2) irrigation regimes. Mid and end-season drainage was applied at the tillering stage, and harvest time. To assess temporal changes in soil chemical properties, soil samples at four growth stages and from two soil depths. Soil pH, electrical conductivity, nitrate and ammonium concentrations, and sodium, calcium, and magnesium contents were measured. After harvest, rice grain yield was determined. Statistical analysis of surface and subsurface layers showed that the effect of mole drainage (except for nitrate and pH), the effect of sampling time (except for pH), and the interaction between mole drainage and sampling time were significant at the 1% probability level for all measured soil chemical parameters. Comparison of soil conditions before and after mid-season drainage indicated that drainage reduced ammonium concentrations by 43% and 26% and increased nitrate concentrations by 47% and 46% in the surface and subsurface layers, respectively. Drainage also decreased soil electrical conductivity by 27% in the surface layer but increased it by 12% in the deeper layer. The highest grain yield (5187.24 kg ha⁻¹) was obtained under gravel-filled mole drainage , which represented increases of 2.8% and 10.5% compared with traditional mole drainage and the control, respectively. The application of mole drainage, particularly when combined with gravel, altered soil chemical properties and led to increased rice yield.پژوهش حاضر، با هدف ارزیابی اثر زهکشی لانهموشی در مدیریتهای متداول آبیاری کشت برنج بر خصوصیات شیمیایی خاک اراضی شالیزاری و عملکرد برنج بهصورت کرتهای یکبار خرد شده در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در سالهای زراعی 1402-1401 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه گیلان به اجرا درآمد. تیمارها شامل شاهد (بدون زهکشی (D0))، زهکش لانهموشی در دو حالت سنتی (D1) و پر شده با گراول (D2) و مدیریت آبیاری غرقاب دائم (I1) و غرقاب تناوبی (I2) بودند. زهکشی میان و پایان فصل در مرحله پنجهزنی و در زمان برداشت محصول اعمال شد. برای بررسی تغییرات شیمیایی خاک، در چهار مرحله و در دو عمق خاک نمونهبرداری و پارامترهای اسیدیته، هدایتالکتریکی و غلظت یونهای نیترات، آمونیوم، مقادیر سدیم، کلسیم و منیزیم خاک اندازهگیری شدند. همچنین پس از برداشت برنج، عملکرد دانه برنج اندازهگیری شد. نتایج تجزیه آماری لایه سطحی و عمقی خاک نشان داد که اثر سامانه زهکشی لانهموشی (به غیر از نیترات و اسیدیته)، اثر زمان (به غیر از اسیدیته) و اثر متقابل سامانه زهکشی لانهموشی و زمان بر تمام پارامترهای شیمیایی خاک مورد اندازهگیری در سطح احتمال یک درصد معنیدار بودند. مقایسه پیش و پس از زهکشی میانفصل نشان داد که زهکشی بهطور میانگین منجر به کاهش غلظت آمونیوم (43 و 26 درصدی) و افزایش غلظت نیترات (47 و 46 درصدی) به ترتیب در لایه سطحی و عمقی خاک شد. زهکشی هدایتالکتریکی خاک در لایه سطحی را 27 درصد کاهش و در لایه عمقی 12 درصد افزایش داد. بیشترین عملکرد دانه با مقدار 24/5187 کیلوگرم بر هکتار در تیمار زهکشی لانهموشی با گراول به دست آمد که نسبت به زهکشی لانهموشی سنتی و تیمار شاهد بهترتیب 8/2 و 5/10 درصد افزایش داشت. بنابراین استفاده از زهکش لانهموشی به خصوص در ترکیب با گراول، خصوصیات شیمیایی خاک را تغییر داد و منجر به افزایش محصول برنج شد.https://idj.iaid.ir/article_235888_84fc020b595273a73611c1a3f48e4a5b.pdfانجمن آبیاری و زهکشی ایراننشریه آبیاری و زهکشی ایران2008-794220120260421Study of virtual water and water productivity indicators in tomato farms in Hamadan provinceبررسی آب مجازی و شاخصهای بهرهوری آب در مزارع گوجهفرنگی استان همدان16517423588910.22034/idj.2025.555761.2637FAحجتعلیخانی مهوارعضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی همدان0009-0005-9546-3183Journal Article20251027Given the water shortage in different parts of the country, determining and evaluating the amount of virtual water and water productivity in important agricultural products seems necessary and essential. In this study, the calculation and examination of three indicators of virtual water (VW), physical productivity (WP) and economic productivity (NBPD) of tomato crop in the crop year 1401 in Hamedan province were carried out. The crop yield, cost and income, amount of water consumed and irrigation requirement of tomato in the farms of the provinces were collected and calculated. The results of the study showed that the highest value of the tomato virtual water (VW) is 443.3 liters per kilogram in Hamedan County and the lowest value is 146.2 liters per kilogram in Razan County. Considering the area under cultivation of this product in different counties of the province, on average and for the entire province, the value of this index was 260.6 liters per kilogram. Also, the highest value of the tomato physical productivity (WP) is 6.84 kg/m3, which is related to Razan County and the lowest value is 2.26 kg/m3, which is related to Hamedan County. Considering the area under cultivation of this product in different counties of the province, on average and for the entire province, the value of the tomato physical productivity was equal to 3.84 kg/m3. The NBPD index also had the highest value in Razan County, which was equal to 78.8 thousand rials/m3, and in Hamedan County, it was the lowest value and equal to -45.4 thousand rials/m3. This index was also calculated by considering the area under cultivation of tomatoes in different counties of the province, on average and for the entire province, and its value was equal to -4.1 thousand rials/m3.با توجه به کمبود آب در نقاط مختلف کشور، تعیین و ارزیابی مقدار آب مجازی و بهرهوری آب، در محصولات مهم زراعی، لازم و ضروری به نظر می رسد. در این پژوهش به محاسبه و بررسی سه شاخص آب مجازی(VW)، بهرهوری فیزیکی(WP) و بهرهوری اقتصادی(NBPD) محصول گوجهفرنگی در سال زراعی 1401، در استان همدان پرداخته شد. عملکرد محصول، هزینه و درآمد حاصله، مقدار آب مصرفی و نیاز آبیاری گوجهفرنگی در مزارع شهرستانهای استان، جمعآوری و محاسبه شد. نتایج تحقیق نشان داد بیشترین مقدار شاخص(VW) گوجهفرنگی 3/443 لیتر برکیلوگرم مربوط به شهرستان همدان و کمترین مقدار آن برابر با 2/146 لیتر برکیلوگرم مربوط به شهرستان رزن میباشد و با درنظر گرفتن مساحت زیرکشت این محصول در شهرستانهای مختلف استان، بطور میانگین و برای کل استان، مقدار این شاخص برابر با 6/260 لیتر برکیلوگرم شد. همچنین بیشترین مقدار شاخص(WP) گوجهفرنگی 84/6 کیلوگرم برمترمکعب، مربوط به شهرستان رزن و کمترین مقدار آن برابر با 26/2 کیلوگرم برمترمکعب مربوط به شهرستان همدان می باشد و با درنظر گرفتن مساحت زیرکشت این محصول در شهرستانهای مختلف استان، بطور میانگین و برای کل استان، مقدار این شاخص برابر با 84/3 کیلوگرم برمترمکعب شد. شاخص محاسباتی(NBPD) نیز در شهرستان رزن بیشترین مقدار را داشت که برابر با 8/78 هزار ریال بر مترمکعب و در شهرستان همدان کمترین مقدار و برابر با 4/45- هزار ریال بر مترمکعب بود. این شاخص نیز با درنظر گرفتن مساحت زیرکشت گوجهفرنگی در شهرستانهای مختلف استان، بطور میانگین و برای کل استان، محاسبه و مقدار آن برابر با 1/4- هزار ریال بر مترمکعب شد.https://idj.iaid.ir/article_235889_f2a88545b16d8961850c466daf3c3c11.pdf