انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 20 2 2026 06 22 Spatial Zoning of Physical and Economic Water Productivity in the Production of Wheat, Barley, and Cotton in Sabzevar Plain پهنه‌بندی مکانی بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی آب در تولید گندم، جو و پنبه در دشت سبزوار 175 188 236208 10.22034/idj.2025.557059.2640 FA مهدی مکاری Journal Article 2025 11 02 Due to the quantitative and qualitative limitations of water resources in Iran, measuring and analyzing water productivity indexes in the agricultural sector has particular importance. This study aimed to analyze the spatial analysis of the physical and economic water productivity for three major crops—wheat, barley, and cotton—in Sabzevar Plain. To evaluate agricultural water productivity, three indices were used: crop yield per unit of irrigation water, gross income per unit of irrigation water, and net income per unit of irrigation water, calculated for the 2015–2016 cropping season. Results showed that the highest and lowest physical water productivity were observed for barley and cotton, with values of 1.28 and 0.35 kg m⁻³, respectively. The highest gross and net water productivity were obtained for wheat, at 15.04 × 10³ and 9.15 × 10³ Rial m⁻³, respectively. The average net income per unit of irrigation water for wheat, barley, and cotton was 5,740, 3,130, and 3,340 Rial m⁻³, respectively. Based on the results, it is recommended that policymakers prioritize wheat cultivation in the northern, central, and southern regions of the Sabzevar Plain, barley in the western region, and cotton in the eastern region. اندازه‌گیری و تحلیل شاخص‌های بهره‌وری آب در بخش کشاورزی در ایران به علت محدودیت کمی و کیفی این ماده ارزشمند از جایگاه خاصی برخوردار است. هدف از پژوهش حاضر تحلیل مکانی شاخص‌های بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی آب در تولید سه محصول گندم، جو و پنبه در دشت سبزوار بود. شاخص عملکرد محصول به ازای آب آبیاری، درآمد ناخالص به ازای آب آبیاری و درآمد خالص به ازای آب آبیاری برای محاسبه بهره‌وری آب محصولات گندم، جو و پنبه در سال زراعی 1395-1394 مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که بیشترین و کمترین بهره‌وری فیزیکی آب به‌ترتیب با مقادیر 28/1 و 35/0 کیلوگرم بر مترمکعب متعلق به جو و پنبه بود. بالاترین درآمد ناخالص و خالص برای محصول گندم به‌ترتیب برابر 04/15 و 15/9 هزار ریال بر مترمکعب به دست آمد. میانگین درآمد خالص به ازای آب آبیاری برای محصولات گندم، جو و پنبه به‌ترتیب 5740، 3130 و 3340 ریال بر مترمکعب بود. با توجه به نتایج به دست آمده می‌توان به سیاست‌گذاران پیشنهاد نمود تا در مناطق شمالی، مرکزی و جنوبی دشت سبزوار گندم، در مناطق غربی جو و در مناطق شرقی پنبه کشت نمود. https://idj.iaid.ir/article_236208_27b5a9942f8254f0e8f0d8e9fd4686ae.pdf

انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 20 2 2026 06 22 Climate Change Risk Assessment Using the Best-Worst Method (BWM) and Multi-Dimensional Impact Analysis: A Case Study of Khorasan Province ارزیابی ریسک‌های اقلیمی با رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره (BWM) و تحلیل اثرات در ابعاد عملکردی 189 207 236524 10.22034/idj.2025.547722.2632 FA مجتبی گلدانی کارشناس ارشد عمران محیط‌زیست، شرکت مهندسان مشاور معماری و شهرسازی آستان قدس رضوی، مشهد، ایران 0009-0006-7297-632X عباسعلی قزل‌سولفو دانشیار گروه مهندسی عمران، دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، مشهد، ایران 0000-0002-4057-7213 مرضیه محمدی آریا دکتری علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 2025 09 21 This study analyzes climate change risks in the arid and semi-arid regions of Khorasan Province, Iran. Initially, seven key climate risks were identified, including drought and water scarcity, flash floods, heatwaves, dust storms, desertification, soil and water salinity, and energy imbalance. Next, using the Best-Worst Method (BWM) and the expert opinions of 28 specialists collected in the spring and summer of 2025, the weights and priorities of each risk were determined. Subsequently, the impacts of each risk were evaluated across six dimensions: economic, social, environmental, infrastructural, agriculture and livestock, and health. The weighting results indicated that drought and water scarcity hold the highest priority with a weight of 0.295, followed by energy imbalance with a weight of 0.166. Heatwaves and soil salinity also emerged as significantly important, indicating increasing threats. Composite score analysis across various dimensions demonstrated that drought and energy imbalance exert the greatest impact on regional vulnerability. Additionally, notable correlations among risks such as heatwaves and soil salinity underscore the necessity of integrated and multisectoral risk management approaches. Ultimately, findings suggest that adaptation policies should prioritize the optimal management of water and energy resources, enhancement of infrastructure resilience, and restoration of ecosystems, while also emphasizing the critical role of social participation and education to reduce vulnerability and enhance preparedness. This research provides a comprehensive and localized framework for decision-makers and introduces energy imbalance as a key risk, offering novel insights for sustainable energy policies. این مطالعه به تحلیل ریسک‌های تغییر اقلیم در مناطق خشک و نیمه‌خشک استان خراسان، ایران، می‌پردازد. در ابتدا، هفت ریسک اصلی اقلیمی شامل خشکسالی و کمبود آب، سیلاب‌های ناگهانی، موج‌های گرما، طوفان‌های گردوغبار، بیابان‌زایی، شور شدن خاک و آب، و ناترازی انرژی شناسایی شدند. سپس، با استفاده از روش تصمیم‌گیری چندمعیاره بهترین - بدترین (BWM) و نظر 28 کارشناس در بهار و تابستان 1404، وزن و اولویت هر یک از این ریسک‌ها تعیین گردید. در مرحله بعد، پیامدهای هر ریسک در شش بُعد عملکردی شامل اقتصادی، اجتماعی، محیط زیستی، زیرساختی، کشاورزی و دامپروری و سلامت ارزیابی شد. نتایج وزن‌دهی نشان داد که خشکسالی و کمبود آب با وزن 295/0 بالاترین اولویت را داراست و ناترازی انرژی با وزن166/0 دومین ریسک مهم شناخته شد. موج گرما و شورشدن خاک نیز اهمیت قابل توجهی دارند و تهدیدهای رو به افزایشی را نشان می‌دهند. تحلیل نمرات ترکیبی در ابعاد مختلف نشان داد که خشکسالی و ناترازی انرژی بیشترین تأثیر را بر آسیب‌پذیری منطقه دارند. همچنین، وجود همبستگی‌های قابل توجه میان ریسک‌هایی مانند موج گرما و شورشدن خاک بر ضرورت مدیریت یکپارچه و چندبخشی تأکید می‌کند. در نهایت، یافته‌ها حاکی از آن است که سیاست‌های سازگاری باید بر مدیریت بهینه منابع آب و انرژی، افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌ها و احیای اکوسیستم‌ها تمرکز داشته باشند و مشارکت اجتماعی و آموزش نیز برای کاهش آسیب‌پذیری و افزایش آمادگی ضروری است. این پژوهش چارچوبی جامع و بومی برای تصمیم‌گیرندگان فراهم کرده و با معرفی ناترازی انرژی به‌عنوان ریسک کلیدی، بینش‌های نوینی برای سیاست‌های پایدار انرژی ارائه می‌دهد. https://idj.iaid.ir/article_236524_6f597a2a9b4c928a55dbb011a0e340bd.pdf

انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 20 2 2026 06 22 Performance Assessment of Precipitation Databases for Small Watersheds (Case Study: Kardeh Watershed) ارزیابی کارایی پایگاه‌های داده بارش برای حوضه‌های آبریز کوچک (مطالعه موردی: حوضه آبریز کارده) 208 217 237827 10.22034/idj.2025.557274.2641 FA فائزه عظیمی گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران فرشته مدرسی گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد 0000-0001-7033-5402 حسین بانژاد گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0002-6883-164X سید علیرضا عراقی گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article 2025 11 03 Rainfall databases are valuable sources of information for regions with limited observational records. However, the performance of these datasets has typically been assessed at large spatial scales. Therefore, the present study evaluated the performance of three rainfall databases GPCC, MSWEP and TerraClimate for estimating monthly precipitation in the Kardeh watershed. For this purpose, rainfall data from six active ground stations in the studied area were collected and compared with the monthly data of the three databases over the period 1990–2019. To assess their accuracy, four statistical indices including Root Mean of Square Error (RMSE), Nash–Sutcliffe efficiency (NSE), coefficient of determination (R²), and Coefficient of Residual Mass (CRM) were applied. In addition, spider charts were used to examine monthly correlations, box plots to compare the distribution of indices, and a Taylor diagram to analyze the combined error and standard deviation. The results showed that the GPCC database exhibited the best agreement with the observational data, with RMSE, CRM, NSE, and R² values of 7.51, -0.07, 0.71 and 0.74, respectively, demonstrating superior performance compared with the other two datasets. MSWEP provided moderate and acceptable performance, whereas TerraClimate showed lower accuracy in representing the statistical characteristics of regional rainfall. Accordingly, the use of GPCC data is recommended for precipitation studies at the watershed scale in the Kardeh watershed. پایگاه‌های داده بارش یکی از منابع ارزشمند برای تامین داده در مناطقی هستند که دارای کمبود اطلاعات مشاهداتی می‌باشند. با این وجود، کارایی اطلاعات دریافتی از این پایگاه‌ها معمولا در مقیاس‌های بزرگ مورد ارزیابی قرار گرفته است. از این رو در مطالعه حاضر، عملکرد سه پایگاه داده بارش شامل GPCC، MSWEP و TerraClimate در تخمین بارندگی ماهانه در حوضه آبریز کارده مورد ارزیابی قرار گرفته است. بدین منظور، داده‌های بارش شش ایستگاه زمینی فعال در منطقه گردآوری و با داده‌های ماهانه این سه پایگاه طی یک دوره زمانی30 ساله از 1990 تا 2019 مقایسه شدند. برای تحلیل دقت این پایگاه داده‌ها از چهار شاخص آماری شامل ریشه میانگین مربعات خطا (RMSE)، ضریب کارایی نش-ساتکلیف (NSE)، ضریب تعیین (R^2) و ضریب باقی مانده (CRM) استفاده شد. همچنین به منظور تبیین دقیق‌تر نتایج، از نمودارهای عنکبوتی برای بررسی همبستگی ماهانه، نمودارهای جعبه‌ای برای مقایسه توزیع شاخص‌ها و نمودار تیلور برای تحلیل ترکیبی خطا و انحراف معیار استفاده گردید. نتایج حاصل نشان داد که مقدار شاخص‌های ارزیابی پایگاه داده GPCC شامل RMSE، CRM، NSE و R^2 برای متوسط حوضه آبریز کارده به ترتیب 51/7، 07/0-، 71/0 و 74/0 می‌باشد که بالاترین همخوانی را با داده‌های مشاهداتی داشته و عملکرد بهتری نسبت به دو پایگاه دیگر ارائه داده است. پایگاه داده MSWEP عملکرد متوسط و قابل قبول داشت، در حالی که TerraClimate در بازنمایی ویژگی‌های آماری بارش منطقه از دقت کمتری برخوردار بود. براین اساس، استفاده از داده‌های پایگاه GPCC برای مطالعات بارش در مقیاس حوضه‌ای در حوضه آبریزکارده پیشنهاد می‌شود. https://idj.iaid.ir/article_237827_bc3e4dcececd1300b7c1697b228bf51c.pdf

انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 20 2 2026 06 22 Trend Assessment of Quality Parameter Variations in Selected Drinking Water Wells of Gilan Province Using the Mann–Kendall Test and Sen’s Slope Estimator تحلیل روند تغییرات پارامترهای کیفی چاه‌های آب شرب منتخب استان گیلان با استفاده از آزمون من- کندال و شیب سن 218 227 237828 10.22034/idj.2025.564510.2649 FA حامد حسن نژاد دانشجوی دکتری، گروه علوم مهندسی آب، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران ابراهیم امیری گروه مهندسی آب، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان 0000-0002-5057-6759 جلال بهزادی استادیار، گروه کشاورزی، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران. Journal Article 2025 12 06 In this study, the temporal trends of 14 drinking water quality parameters in groundwater wells across Gilan Province were evaluated over a 10-year period (2013–2022) using the non-parametric Mann–Kendall test and Sen’s slope estimator. Data were obtained from the Statistical Database of Gilan Water and Wastewater Company, and one representative well was selected from each county. The Mann–Kendall test was used to determine trend significance, and Sen’s slope was applied to estimate the annual rate of change. Results indicated that parameters such as nitrate, electrical conductivity (EC), total dissolved solids (TDS), and iron showed both increasing and decreasing trends across different areas. Sodium, sulfate, calcium, total hardness, and manganese exhibited increasing trends, while magnesium, nitrite, and potassium showed decreasing trends. No significant trend was observed for chloride and bicarbonate. Out of 224 examined cases, 34 trends (15%) were statistically significant, including 18 increasing and 16 decreasing trends. Nitrate showed the highest number of significant trends (11 cases). The highest annual rate of change was observed in EC 12 and nitrate 1.2 mg/l in Rezvanshahr and Fuman counties, respectively. در این پژوهش، روند تغییرات زمانی ۱۴ پارامتر کیفی چاه‌های آب شرب استان گیلان طی یک دوره ۱۰ ساله (۱۳۹۲ تا ۱۴۰۱) با استفاده از آزمون غیرپارامتری من–کندال و تخمین‌گر شیب سن مورد بررسی قرار گرفت. داده‌ها از بانک آمار و اطلاعات شرکت آبفای گیلان استخراج و از هر شهرستان یک چاه به عنوان نماینده انتخاب شد. آزمون من-کندال برای سنجش معناداری روند و شیب سن برای نرخ تغییر سالانه به کار رفت و تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار XLSTAT انجام شد. نتایج نشان داد پارامترهای نیترات، هدایت الکتریکی، مجموع جامدات محلول و آهن دارای روندهای افزایشی و کاهشی، پارامترهای سدیم، سولفات، کلسیم، سختی کل و منگنز دارای روند افزایشی و منیزیم، نیتریت و پتاسیم دارای روند کاهشی بوده‌اند. کلرید و بی‌کربنات روند معناداری نداشتند. در مجموع، از ۲۲۴ مورد بررسی‌شده، ۳۴ مورد (۱۵٪) دارای روند معنادار بودند که ۱۸ مورد افزایشی و ۱۶ مورد کاهشی بودند. بیشترین روندهای معنادار به یون نیترات اختصاص داشت. بیشینه تغییرات سالانه پارامترها نیز مربوط به هدایت الکتریکی 12 و نیترات 2/1 میلی گرم در لیتر در شهرستان‌های رضوانشهر و فومن بود. https://idj.iaid.ir/article_237828_e01b33920a0b9772bfed9a7f07384a3c.pdf

انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 20 2 2026 06 22 Hydraulic Evaluation of Classic Solid-Set Sprinkler Irrigation Systems with Portable Sprinklers in Selected Farms of Qorveh Plain, Kurdistan Province ارزیابی هیدرولیکی سامانه‌های آبیاری بارانی کلاسیک ثابت با آبپاش‌های متحرک برخی از مزارع دشت قروه، استان کردستان 228 242 238087 10.22034/idj.2026.554220.2635 FA پیمان طهماسبی دانشجوی دکتری گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. 0009-0003-1316-2260 بختیار کریمی دانشیار گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. حمید زارع ابیانه استاد گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. 0000-0001-7293-5030 هیرش قدرشناس دانش‌آموخته کارشناسی ارشد گرایش آبیاری و زهکشی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Journal Article 2025 10 19 Water scarcity has limited the expansion of agricultural development. Sprinkler irrigation systems can enhance water use efficiency; however, poor design, improper operation, and inadequate maintenance reduce their performance and increase water losses. Accurate design, proper management, and regular maintenance are the three main pillars for improving the performance and sustainability of these systems. The aim of this study was to evaluate the hydraulic performance, design quality, and operation of several sprinkler irrigation systems in Qorveh Plain, Kurdistan Province. Eight classic solid-set sprinkler irrigation systems equipped with portable sprinklers were selected and evaluated. To assess their performance, the Christiansen’s Uniformity Coefficient (CU), Distribution Uniformity (DU), Potential Low Quarter Application Efficiency (PELQ), Actual Low Quarter Application Efficiency (AELQ), Wind Drift and Evaporation Losses (WDEL), Deep Percolation Losses (DP), and Adequacy of Irrigation (ADirr) indices were determined. The average values of these indices for the eight farms were 71.67%, 61.66%, 52.45%, 52.07%, 9.54%, 22.78%, and 68.31%, respectively. The results indicated that all systems had low application efficiency, and the water distribution uniformity was below the recommended range proposed by Merriam and Keller (1978). Furthermore, due to water shortages, the potential and actual application efficiencies were equal in all farms except for farm A5. The low potential application efficiency was mainly attributed to improper design and construction, with the most critical factor being unsuitable operating pressure. The simultaneous use of more than one sprinkler per lateral line and the use of sprinklers with different models and specifications, along with poor system design, installation, operation, and maintenance, were the main causes of reduced distribution uniformity. Overall, the results revealed that despite multiple design and implementation issues, the primary reason for the poor performance of the classic solid-set sprinkler irrigation systems with portable sprinklers in Qorveh Plain was improper management, maintenance, and operation. محدودیت منابع آب توسعه کشاورزی را محدود کرده است. سامانه‌های آبیاری بارانی می‌توانند بهره‌وری آب را افزایش دهند، اما طراحی ضعیف، بهره‌برداری نامناسب و نگه‌داری ناقص باعث کاهش کارایی و تلفات آب می‌شود.هدف از این پژوهش ارزیابی و چگونگی طراحی و بهره‌برداری در برخی از سامانه‌های آبیاری بارانی دشت قروه در استان کردستان است. در این پژوهش، هشت سامانه آبیاری بارانی کلاسیک ثابت با آبپاش‌ها متحرک در دشت قروه به‌عنوان نمونه مورد ارزیابی قرار گرفتند. برای سنجش عملکرد این سامانه‌ها، شاخص‌های ضریب یکنواختی کریستیانسن (CU)، یکنواختی توزیع آب (DU)، راندمان پتانسیل کاربرد در ربع پایین (PELQ)، راندمان واقعی کاربرد در ربع پایین (AELQ)، تلفات ناشی از تبخیر و بادبردگی (WDEL)، تلفات نفوذ عمقی (DP) و کفایت آبیاری (ADirr) مورد استفاده قرار گرفت. میانگین مقادیر این شاخص‌ها برای هشت مزرعه مورد بررسی به‌ترتیب 67/71، 66/61، 45/52، 07/52، 54/9، 78/22 و 31/68 درصد تعیین شد. نتایج بررسی‌ها نشان داد که تمامی سامانه‌ها دارای راندمان کاربرد پایینی بوده و یکنواختی توزیع آب در آن‌ها کمتر از محدوده توصیه‌شده توسط مریام و کلر (1978) است. از سوی دیگر، به دلیل کم‌آبی، در تمامی مزارع به جز مزرعه A5، راندمان پتانسیل و راندمان واقعی کاربرد برابر بود. پایین بودن راندمان پتانسیل کاربرد عمدتاً ناشی از طراحی و اجرای نامناسب سامانه‌های آبیاری بود که مهم‌ترین عامل آن، فشار کاری نامطلوب سامانه‌ها تشخیص داده شد. استفاده هم‌زمان از بیش از یک آبپاش روی هر لوله فرعی و به‌کارگیری آبپاش‌هایی با مدل‌ها و مشخصات متفاوت، در کنار طراحی و اجرای نامناسب و بهره‌برداری نگه‌داری غیر اصولی، از مهم‌ترین دلایل کاهش یکنواختی توزیع آب به‌شمار می‌آیند. به‌طور کلی، نتایج بررسی‌ها نشان داد که با وجود مشکلات متعدد در طراحی و اجرای سامانه‌ها، اصلی‌ترین عامل پایین بودن عملکرد سامانه‌های آبیاری بارانی کلاسیک ثابت با آبپاش‌های متحرک در دشت قروه، مدیریت، نگه‌داری و بهره‌برداری غیر اصولی از این سامانه‌ها بود. https://idj.iaid.ir/article_238087_eb73677477a5a89d1eef99d9b27d8a5c.pdf

انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 20 2 2026 06 22 Integrated Investigation of Hydrometeorological Parameter Trends Using Combined Ground-Based and Remote Sensing Data in the Dez River Basin بررسی یکپارچه روند پارامترهای هیدرومتئورولوژیک با تلفیق داده‌های زمینی و سنجش از دور در حوضه آبریز دز 243 254 238088 10.22034/idj.2026.561327.2647 FA زهره ایزدی گروه علوم و مهندسی آب- دانشکده کشاورزی- دانشگاه لرستان- خرم آباد- ایران حسن ترابی پوده گروه علوم و مهندسی آب- دانشکده کشاورزی- دانشگاه لرستان- خرم آباد- ایران محمد ناظری تهرودی گروه علوم و مهندسی آب- دانشکده کشاورزی- دانشگاه لرستان- خرم آباد- ایران 0000-0002-6871-2771 علی حیدر نصرالهی گروه علوم و مهندسی آب- دانشکده کشاورزی- دانشگاه لرستان- خرم آباد- ایران Journal Article 2025 12 03 In this study, the long-term trends of hydrometeorological parameters, including precipitation, river discharge, Leaf Area Index (LAI), snow cover, and evapotranspiration (ET) in the Dez River basin were investigated over the period from 2002 to 2021 using ground-based and satellite data. Satellite data were extracted from the Google Earth Engine platform, and for trend analysis, the modified non-parametric Mann-Kendall (MMK) test, which removes the effects of autocorrelation, along with the Sen's slope estimator, were employed. The results indicated that most rain gauge stations showed no clear and significant trend in precipitation, with only Dorud station recording a significant decrease and Venaei station showing a significant increase. In contrast, the analysis of river discharge revealed a predominantly decreasing trend across the basin, particularly at the Sabbe Cham-Chit and Tele Zang stations, where significant decreases were observed at the 95% confidence level. Remote sensing data also indicated that snow cover experienced a significant decreasing trend at the 90% confidence level, while the Leaf Area Index showed a significant increase (Z=2.43). The evapotranspiration parameter exhibited no significant trend, which could be attributed to limited water resources and a balance between increased vegetation cover and soil moisture deficit. Overall, the findings indicate a decline in surface water resources due to a combination of climate change and human activities, highlighting the need for smart and sustainable water resource management and the evaluation of adaptation scenarios. در این پژوهش، روند تغییرات بلندمدت پارامترهای هیدرومتئورولوژیک شامل بارش، دبی، شاخص سطح برگ (LAI)، پوشش سطح برف و تبخیر-تعرق (ET) در حوضه آبریز دز طی دوره زمانی ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۱ با استفاده از داده‌های زمینی و ماهواره‌ای مورد بررسی قرار گرفت. داده‌های ماهواره‌ای از پلتفرم Google Earth Engine استخراج و به‌منظور تحلیل روند، از آزمون ناپارامتریک من-کندال اصلاح‌شده (MMK) با حذف اثرات خودهمبستگی و تخمین‌گر شیب سن استفاده شد. نتایج نشان داد که در اغلب ایستگاه‌های بارانسنجی، روند مشخص و معنی‌داری در بارش مشاهده نشده و تنها ایستگاه دورود کاهش معنی‌دار و ایستگاه ونایی افزایش قابل توجهی را ثبت کرده‌اند. در مقابل، بررسی دبی رودخانه‌ها بیانگر روند کاهشی غالب در سطح حوضه است، به‌ویژه در ایستگاه‌های سبزه چم‌چیت و تله‌زنگ که کاهش معنی‌دار در سطح اطمینان ۹۵ درصد مشاهده شد. داده‌های سنجش از دور نیز نشان دادند که پوشش برف روند کاهشی معنی‌داری در سطح اطمینان ۹۰ درصد داشته، در حالی‌که شاخص سطح برگ با افزایش معنی‌دار (Z=2.43) همراه بوده است. پارامتر تبخیر-تعرق فاقد روند معنی‌دار بود که می‌تواند ناشی از محدودیت منابع آبی و تعادل بین افزایش پوشش گیاهی و کمبود رطوبت خاک باشد. به‌طور کلی، یافته‌ها بیانگر کاهش منابع آب سطحی در اثر ترکیب تغییرات اقلیمی و فعالیت‌های انسانی است و لزوم مدیریت هوشمندانه و پایدار منابع آب و ارزیابی سناریوهای سازگاری را برجسته می‌سازد. https://idj.iaid.ir/article_238088_c8420abd41a2b9ef5a83b69c452587ca.pdf

انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 20 2 2026 06 22 Experimental Investigation of the Geometric Properties and Arrangement of Rectangular Cubical Blocks on Hydraulic Jump Control in a Rectangular Channel بررسی آزمایشگاهی تاثیر مشخصات هندسی و آرایش بلوک‌های مکعب مستطیلی بر کنترل پرش هیدرولیکی در کانال مستطیلی 255 268 239869 10.22034/idj.2026.556062.2638 FA ابراهیم اسدی استادیار دانشگاه شهید مدنی آذربایجان - گروه مهندسی عمران، تبریز، ایران. asadi@azaruniv.ac.ir علیرضا جوادی گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان. امین سیدزاده گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده مهندسی کشاورزی، دانشگاه فسا 0000-0002-7057-8524 Journal Article 2025 11 01 The hydraulic jump is a key phenomenon in hydraulic engineering, playing a vital role in energy dissipation and the protection of downstream structures. This study presents an experimental investigation into the effects of using rectangular cubes in a zigzag arrangement on the characteristics of a hydraulic jump in a rectangular channel. The experiments were conducted in a flume with a width of 0.5 meters for initial Froude numbers ranging from 1.5 to 19.1. The independent variables included the relative block height (h/b = 2, 3, 4) and the relative longitudinal spacing between their rows (s/b = 1, 2, 4). A quantitative comparison of the laboratory data with the baseline (smooth bed) showed that the presence of these blocks leads to a reduction in the sequent depth and jump length, as well as an increase in energy dissipation. Analysis revealed that the block height parameter has a more dominant effect than the longitudinal spacing. Specifically, blocks with a relative height of 4, compared to a height of 2, resulted on average in an additional 57% to 69% reduction in the sequent depth and an additional 24% to 32% reduction in the jump length. The maximum increase in relative energy dissipation (16.4%) was also associated with the configuration featuring the greatest height and spacing. پرش هیدرولیکی به عنوان یک پدیده کلیدی در مهندسی هیدرولیک، نقش حیاتی در اتلاف انرژی و حفاظت از سازه‌های پایین‌دست ایفا می‌کند. این پژوهش به بررسی تجربی اثر استفاده از بلوک‌های مکعب مستطیلی با آرایش زیگزاگی بر مشخصات پرش هیدرولیکی در یک کانال مستطیلی می‌پردازد. آزمایش‌ها در یک فلوم با عرض 5/0 متر و برای اعداد فرود اولیه بین 5/1 تا 1/19 انجام شد. متغیرهای مستقل شامل ارتفاع نسبی بلوک‌ها (‎h/b = 2, 3, 4) و فاصله طولی نسبی بین ردیف‌های آن‌ها (‎s/b = 1, 2, 4) بود. مقایسه‌ی کمی داده‌های آزمایشگاهی با حالت مبنا (بستر صاف) نشان داد که حضور این بلوک‌ها منجر به کاهش عمق ثانویه و طول پرش و همچنین افزایش اتلاف انرژی می‌شود. تحلیل‌ها نشان داد که پارامتر ارتفاع بلوک اثر غالب‌تری نسبت به فاصله طولی دارد، به‌طوری‌که بلوک‌های با ارتفاع نسبی ۴ در مقایسه با ارتفاع ۲، به طور متوسط باعث کاهش 57 تا 69 درصدی بیشتری در عمق ثانویه و کاهش 24 تا 32 درصدی در طول پرش شدند. بیشترین افزایش در اتلاف انرژی نسبی (4/16 درصد) نیز مربوط به پیکربندی با بیشترین ارتفاع و فاصله بود. https://idj.iaid.ir/article_239869_5428cf30ab9d922f23cf77f497dfacb8.pdf

انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 20 2 2026 06 22 Laboratory Investigation of the Hydraulic Performance of Four Dripper Types under Various Operating Pressures بررسی آزمایشگاهی عملکرد هیدرولیکی چهار نوع قطره‌چکان تحت اعمال فشارهای کارکردی مختلف 269 279 241872 10.22034/idj.2026.555031.2636 FA آزاده فهیمی زند دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنرکرمان، کرمان، ایران سودابه گلستانی کرمانی استادیار، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنرکرمان، کرمان، ایران محمد ذونعمت کرمانی استاد، گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه شهید باهنرکرمان، کرمان، ایران 0000-0002-1421-8671 Journal Article 2025 10 25 Achieving uniform water distribution and, consequently, improving the efficiency of a drip irrigation system depends on the proper hydraulic performance of the emitter as one of the main components of the system. Therefore, in this study, a laboratory experiment was conducted to evaluate the performance of four types of emitters available in the market (two pressure-compensating and two non-pressure-compensating) under five applied operating pressures (0.6, 0.8, 1.2, 1.6, and 2.4 bar). The evaluated parameters included distribution uniformity (EU), Christiansen’s uniformity coefficient (CU), manufacturing coefficient of variation (CV), discharge variation coefficient (qvar), discharge–pressure relationship and statistical uniformity coefficient (Us). The results confirmed the superior performance of the Eurodrip emitter among the non-pressure-compensating emitters (CV = 0.036, EU = 95.28%, CU = 97.26%, qvar = 23.2%, and Us = 96.18%). Among the pressure-compensating emitters, the Abafarin emitter exhibited better performance (CV = 0.082, EU = 87.36%, CU = 92.78%, qvar = 25.8%, and Us = 91.4%). Overall, the results indicated that, under the conditions of this study, the evaluated non-pressure-compensating emitters outperformed the pressure-compensating emitters in most hydraulic performance indices.<br><br>Therefore, in order to improve irrigation system efficiency, the selection of emitters should be based on the evaluation of hydraulic performance indices under actual operating conditions, so that their real performance can be accurately determined, rather than relying solely on manufacturers’ reported specifications. برقراری یکنواختی توزیع و در نهایت افزایش بهره‌وری در سامانه آبیاری قطره‌ای منوط به عملکرد هیدرولیکی مناسب قطره‌چکان به عنوان یکی از اجزا اصلی سامانه است. از این رو در این مطالعه در قالب یک تحقیق آزمایشگاهی، عملکرد چهار نوع قطره‌چکان موجود در بازار (دو نوع قطره‌چکان جبران‌کننده فشار و دو نوع قطره‌چکان غیر‌جبران‌کننده فشار) تحت پنج فشار کاری اعمال شده (6/0، 8/0، 2/1، 6/1و 4/2 بار) ارزیابی شد و شاخص‌های یکنواختی پخش (EU)، ضریب کریستیان‌سن (CU)، ضریب تغییرات ساخت (CV)، ضریب تغییرات دبی (qvar)، رابطه دبی - فشار و ضریب یکنواختی آماری (Us) محاسبه گردید. بررسی نتایج بدست آمده، عملکرد برتر قطره‌چکان یورودریپ در گروه قطره‌چکان‌های غیر ‌جبران‌کننده فشار را تایید کرد (036/0=CV و %28/95=EU و %26/97=CU و %2/23=qvar و %18/96=Us). در گروه قطره‌چکان‌های جبران کننده فشار نیز قطره‌چکان آبافرین عملکرد بهتری داشت (082/0=CV و %36/87=EU و %78/92=CU و %8/25=qvar و %4/91=Us). در مجموع بررسی نتایج بدست آمده نشان داد که قطره‌چکان‌های غیر‌جبران‌‌کننده فشار بررسی شده در شرایط این تحقیق، در اکثر شاخص‌ها عملکرد بهتری نسبت به قطره‌چکان‌های جبران‌کننده فشار داشتند. لذا در انتخاب قطره‌چکان و به منظور افزایش کارایی سامانه آبیاری، لازم است شاخص‌های مرتبط با عملکرد هیدرولیکی در شرایط عملیاتی مورد ارزیابی قرار گیرد تا کارکرد حقیقی این تجهیزات در شرایط واقعی مشخص شود و انتخاب نهایی تنها بر اساس اطلاعات ارائه شده توسط تولید کنندگان نباشد. https://idj.iaid.ir/article_241872_93116ce32ef57e1331b66f62275b6f02.pdf

انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 20 2 2026 06 22 Study of physical and economic water productivity indices and virtual water index in cucumber farms in Hamadan province بررسی شاخص‌های بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی آب و شاخص آب مجازی در مزارع خیار استان همدان 280 288 241873 10.22034/idj.2026.559872.2645 FA حجت علیخانی مهوار مربی پژوهش، بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران 0009-0005-9546-3183 Journal Article 2025 11 15 Given the water shortage in different parts of the country, determining and evaluating the amount of virtual water and water productivity in important agricultural crops seems necessary and essential. In this study, the calculation and examination of three indicators of virtual water (VW), physical productivity (WP) and economic productivity (NBPD) of cucumber crop in the crop year 1401 in Hamedan province were carried out. The crop yield, cost and income, amount of water consumed and irrigation requirement of cucumber in the farms of the provinces were collected and calculated. The results of the study showed that the highest value of the index (VW) of cucumber is 497.7 liters per kilogram in Razan County and the lowest value is 225.1 liters per kilogram in Famenin County. Considering the area under cultivation of this crop in different counties of the province, on average and for the entire province, the value of this index was 366.3 liters per kilogram. Also, the highest value of cucumber index (WP) is 4.44 kg/m3, which is related to Famenin County and the lowest value is 2.01 kg/m3, which is related to Razan County. Considering the area under cultivation of this product in different counties of the province, on average and for the entire province, the value of this index was equal to 2.73 kg/m3. The calculated index (NBPD) also had the highest value in Famenin County, which was equal to 152.9 thousand rials/m3, and in Bahar County, it was the lowest value and equal to -40.9 thousand rials/m3. This index was also calculated by considering the area under cultivation of cucumber in different counties of the province, on average and for the entire province, and its value was equal to 5.7 thousand rials/m3. با عنایت به کاهش آب قابل استحصال در حوزه کشاورزی، محاسبه و بررسی شاخص‌های آب مجازی، بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی آب، در محصولات مختلف زراعی و باغی، امری اجتناب ناپذیر است. در این تحقیق که در استان همدان و در سال زراعی 1401 انجام شد، به تعیین و ارزیابی سه شاخص آب مجازی (VW)، بهره‌وری فیزیکی (WP) و بهره‌وری اقتصادی (NBPD) محصول خیار، پرداخته شد. عملکرد محصول خیار، هزینه و درآمد حاصله از کشت، مقدار آب مصرفی و نیاز آبیاری این محصول در مزارع شهرستان‌های مختلف استان، جمع‌آوری و محاسبه شد. نتایج این پژوهش نشان داد بیشترین مقدار شاخص (VW) خیار 7/497 لیتر برکیلوگرم مربوط به شهرستان رزن و کمترین مقدار آن برابر با 1/225 لیتر برکیلوگرم مربوط به شهرستان فامنین می‌باشد و با درنظر گرفتن مساحت زیرکشت این محصول در شهرستانهای مختلف استان، بطور میانگین و برای کل استان، مقدار این شاخص برابر با 3/366 لیتر برکیلوگرم شد. همچنین بیشترین مقدار شاخص (WP) خیار 44/4 کیلوگرم برمترمکعب، مربوط به شهرستان فامنین و کمترین مقدار آن برابر با 01/2 کیلوگرم برمترمکعب مربوط به شهرستان رزن می باشد و با درنظر گرفتن مساحت زیرکشت این محصول در شهرستان‌های مختلف استان، بطور میانگین و برای کل استان، مقدار این شاخص برابر با 73/2 کیلوگرم برمترمکعب شد. شاخص محاسباتی (NBPD) نیز در شهرستان فامنین بیشترین مقدار را داشت که برابر با 9/152 هزار ریال بر مترمکعب و در شهرستان بهار کمترین مقدار و برابر با 9/40 - هزار ریال بر مترمکعب بود. این شاخص نیز با درنظر گرفتن مساحت زیرکشت خیار در شهرستان‌های مختلف استان، بطور میانگین و برای کل استان، محاسبه و مقدار آن برابر با 7/5 هزار ریال بر مترمکعب شد. https://idj.iaid.ir/article_241873_f2f5eea28ab6288e523320a2dce064f6.pdf

انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 20 2 2026 06 22 Effectiveness of Black Plastic Mulch in Mitigating Drought Stress and Its Economic Benefits in Lemon Balm (Melissa officinalis) Cultivation ارزیابی کارایی مالچ پلاستیکی سیاه در تعدیل تنش آبی و سودمندی اقتصادی آن در کشت بادرنجبویه (Melissa officinalis L.) 289 300 242645 10.22034/idj.2026.571531.2664 FA سعید شیوخی سوغانلو گروه مهندسی آب، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، مازندران، ساری 0000-0001-9434-2885 نیلوفر نجفی ایمن آبادی دانش آموخته آبیاری و زهکشی، گروه مهندسی آب، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Journal Article 2026 01 08 This study evaluated the effectiveness of black plastic mulch in mitigating water stress and its economic benefits in lemon balm (Melissa officinalis L.) cultivation. The experiment was conducted using a split-plot design based on a randomized complete block design with three replications. The main factor was plastic mulch at two levels [No mulch (NM) and black mulch (BM)], and the sub-factor was water stress at four levels (FC100, FC80, FC60, and FC40). The results indicated that water stress significantly reduced leaf area index, biomass, dry matter, water use efficiency, and photosynthetic pigments (chlorophyll a, b, total chlorophyll, and carotenoid content). Application of black plastic mulch mitigated the negative effects of water stress, enhancing plant growth and physiological traits. Economic analysis revealed that the highest net NBPD (Net profit per drop) and B/C (benefit/cost) ratio were obtained under mild water stress (FC80) combined with black mulch. In addition to improving yield, the use of mulch enhanced the economic feasibility of lemon balm cultivation. Therefore, integrating optimal irrigation management with black plastic mulch application can be recommended as an effective strategy to improve yield, water productivity, and economic profitability in lemon balm cultivation, even under humid climatic conditions. در این پژوهش به ارزیابی کارایی مالچ پلاستیکی سیاه در تعدیل اثرات تنش آبی و ارزیابی سودمندی اقتصادی آن در کشت بادرنجبویه پرداخته شد. آزمایش به‌صورت کرت خرد شده بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل عامل اصلی مالچ پلاستیکی در دو سطح ]بدون مالچ (NM) و مالچ سیاه (BM)[ و عامل فرعی تنش آبی در چهار سطح (FC100, FC80, FC60, FC40) بود. نتایج نشان داد که تنش آبی موجب کاهش معنی‌دار شاخص سطح برگ، زیست‌توده، ماده خشک، بهره‌وری آب و رنگیزه‌های فتوسنتزی (کلروفیل a، b، کلروفیل کل و کارتنوئید) شد. کاربرد مالچ پلاستیکی سیاه توانست اثرات منفی تنش آبی را تعدیل کند؛ به‌گونه‌ای که صفات رشد و فیزیولوژیک گیاه در حضور مالچ بهبود یافت. مقایسه اقتصادی نشان داد که بالاترین سود خالص و نسبت سود به هزینه در تیمار تنش آبی ملایم (FC80) با مالچ سیاه حاصل شد و استفاده از مالچ، علاوه بر افزایش عملکرد، موجب مقرون‌به‌صرفه شدن کشت بادرنجبویه گردید. بنابراین، تلفیق مدیریت آبیاری مناسب با کاربرد مالچ پلاستیکی سیاه می‌تواند به‌عنوان یک استراتژی مؤثر برای افزایش عملکرد، بهره‌وری آب و سودآوری اقتصادی در کشت بادرنجبویه در مناطق دارای اقلیم مرطوب نیز توصیه شود. https://idj.iaid.ir/article_242645_4e6dadbe8e0836c42c2b3d721f4cff6e.pdf

انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 20 2 2026 06 22 Effect of biochar on water use efficiency, element concentration, and some characteristics of Satureja hortensis L under deficit irrigation and partial root-zone drying تاثیر بیوچار بر کارایی مصرف آب، غلظت عناصر و برخی خصوصیات گیاه مرزه Satureja hortensis L)) تحت اعمال کم آبیاری و آبیاری ناقص ریشه 301 308 242887 10.22034/idj.2026.573676.2667 FA وحید شمس آبادی استادیار گروه علوم و مهندسی آب، مجتمع آموزش عالی تربت جام، تربت جام، ایران. 0000-0002-3037-4404 مهدی مرادی استادیار، گروه علوم و مهندسی باغبانی، مجتمع آموزش عالی تربت جام، تربت جام، ایران. Journal Article 2026 02 02 To investigate the effect of biochar application on some characteristics of Satureja hortensis L under deficit irrigation and partial root-zone drying conditions, a factorial experiment based on a completely randomized design with 3 replications was conducted in 2024 at the research greenhouse of Torbat Jam Higher Education Complex. In this experiment, treatments included three levels of irrigation (100% of water requirement, 50% deficit irrigation, and 50% partial root-zone drying) and three levels of biochar application (0, 2.5, and 5% by weight of soil per pot). The results showed that applying 50% deficit irrigation (DI) and partial root-zone drying (PRD) increased water use efficiency by 52.13% and 65.91%, respectively. The results also indicated that applying biochar at 2.5% and 5% by weight per pot increased water use efficiency compared to no biochar application. Based on the above results, it can be concluded that the savory plant was sensitive to drought stress, and deficit irrigation would lead to a reduction in yield in this plant. Furthermore, based on the results of this research, the partial root-zone drying (PRD) method was identified as a more suitable method than deficit irrigation (DI) in terms of increasing water use efficiency, elemental concentration, and essential oil percentage in Satureja hortensis L. به‌منظور بررسی تاثیر کاربرد بیوچار بر برخی خصوصیات گیاه مرزه در شرایط اعمال کم آبیاری و آبیاری ناقص ریشه، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی با 3 تکرار در سال 1403 در گلخانه تحقیقاتی مجتمع آموزش عالی تربت جام اجرا شد. در این آزمایش، تیمارها شامل سه سطح آبیاری (آبیاری 100 درصد نیاز آبی، کم آبیاری 50 درصد نیاز آبی و کم آبیاری ناقص ریشه 50 درصد نیاز آبی) و سه سطح کاربرد بیوچار (0، 5/2 و 5 درصد وزنی خاک هر گلدان) بود. نتایج نشان داد که با اعمال کم آبیاری (DI) و آبیاری ناقص ریشه (PRD) به میزان 50 درصد، کارایی مصرف آب به ترتیب 13/52 و 91/65 درصد افزایش یافت. همچنین نتایج نشان داد که کاربرد بیوچار به میزان 5/2 و 5 درصد وزنی هر گلدان به ترتیب موجب افزایش کارایی مصرف آب نسبت به عدم کاربرد بیوچار گردید. بر اساس نتایج فوق می‌توان گفت گیاه مرزه نسبت به تنش خشکی حساس بود و اعمال کم آبیاری منجر به کاهش عملکرد در این گیاه خواهد شد. همچنین بر اساس نتایج این پژوهش، اعمال روش کم آبیاری ناقص ریشه (PRD) روش مناسب‎تری از روش کم‌آبیاری (DI) به لحاظ افزایش کارایی مصرف آب، غلظت عناصر و درصد اسانس در گیاه مرزه تشخیص داده شد. https://idj.iaid.ir/article_242887_bc36350ded763c3c66bfe2b184fb7205.pdf

انجمن آبیاری و زهکشی ایران نشریه آبیاری و زهکشی ایران 2008-7942 20 2 2026 06 22 Effect of Deficit Irrigation Management Based on Cut-Off Time on Yield and Water Productivity of Forage Maize اثر مدیریت کم‌آبیاری مبتنی بر زمان قطع جریان بر عملکرد و بهره‌وری آب ذرت علوفه‌ای 309 323 243047 10.22034/idj.2026.569556.2657 FA خشایار پیغان گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0002-7460-2106 عبدالمجید لیاقت استاد، گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0002-3224-6529 خالد احمدآلی گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0001-6517-5838 مسعود پارسی‌نژاد استاد، گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. Journal Article 2025 12 29 This study aimed to investigate the effect of deficit irrigation based on the cut-off time of the inflow into the furrow on the yield and water productivity of forage maize in the research field of the University of Tehran in Karaj with clay loam soil texture. The experiment was conducted in a randomized complete block design with five treatments of the cut-off time based on the arrival of the wetting front to a specific soil depth at different distances from the furrow inlet and in three replications. TDR moisture sensors were placed at distances of 100 (L2), 90 (L3), 60 (L4) and 0 (L5) meters from the furrow inlet. In the control treatment (L1), the cut-off was after providing the required water depth of the plant at the end of the furrow. Four depths of 18, 20, 22 and 24 cm were determined for the sensors and during the growing season, before each irrigation, the sensor depth was selected according to the required irrigation water depth. The irrigation water depth in treatments L1, L2, L3, L4 and L5 was 100, 82.9, 75.4, 69.8 and 64.1 % of the water requirement, respectively. The highest values of fresh and dry biomass and grain yield, harvest index, 1000 kernel weight and plant height were recorded as 67.265, 27.196 and 13.858 tons/ha, 50.77 %, 367.89 g and 258.2 cm in L1 treatment, respectively, and the lowest values were recorded as 34.272, 17.150 and 7.511 tons/ha, 43.40 %, 252.67 g and 177.9 cm in L5 treatment. Deficit irrigation caused a significant decrease in all six traits. Irrigation water productivity based on fresh and dry biomass and grain yield did not show significant differences in different treatments, but in all three cases, the lowest values were related to L5 treatment. این پژوهش با هدف بررسی اثر کم‌آبیاری مبتنی بر زمان قطع جریان ورودی به جویچه بر عملکرد و بهره‌وری آب ذرت علوفه‌ای در مزرعه پژوهشی دانشگاه تهران در کرج با بافت خاک لومی رسی انجام شد. آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با پنج تیمار زمان قطع جریان بر اساس رسیدن جبهه رطوبتی به عمق مشخص خاک در فواصل مختلف از ابتدای جویچه و در سه تکرار اجرا گردید. حسگرهای رطوبتی TDR در فواصل 100 (L2)، 90 (L3)، 60 (L4) و 0 (L5) متری از ابتدای جویچه قرار گرفتند. در تیمار شاهد (L1)، قطع جریان پس از تأمین عمق آب مورد نیاز گیاه در انتهای جویچه انجام شد. چهار عمق 18، 20، 22 و 24 سانتی‌متر برای حسگرها تعیین و در طول فصل کشت، پیش از هر آبیاری با توجه به عمق آب آبیاری، عمق حسگر انتخاب شد. عمق آب آبیاری در تیمارهای L1، L2، L3، L4 و L5 به‌ترتیب معادل 100، 9/82، 4/75، 8/69 و 1/64 درصد نیاز آبی شد. بالاترین مقادیر عملکرد زیست‌توده تر و خشک و دانه، شاخص برداشت، وزن هزار دانه و ارتفاع گیاه به‌ترتیب با 265/67، 196/27 و 858/13 تن در هکتار، 77/50 درصد، 89/367 گرم و 2/258 سانتی‌متر در تیمار L1 و کم‌ترین مقادیر نیز با 272/34، 150/17 و 511/7 تن در هکتار، 40/43 درصد، 67/252 گرم و 9/177 سانتی‌متر در تیمار L5 ثبت شد. کم‌آبیاری سبب کاهش معنی‌دار هر شش صفت گردید. بهره‌وری آب آبیاری مبتنی بر عملکرد زیست‌توده تر، خشک و دانه تفاوت معنی‌داری در تیمارهای مختلف نشان نداد اما در هر سه مورد، کم‌ترین مقادیر مربوط به تیمار L5 بود. روش پیشنهادی این تحقیق با تمرکز بر مدیریت کم‌آبیاری بر اساس حصول اطمینان از رسیدن آب به ناحیه ریشه می‌تواند به بهبود مدیریت و خودکارسازی آبیاری سطحی کمک نماید. https://idj.iaid.ir/article_243047_c32d0e02132a853fdf5b8010aa71602e.pdf