بررسی میزان تأثیر اثر برف در شبیه‌سازی رواناب در حوضه‌ آبریز (مطالعه موردی: حوضه آبریز بار نیشابور)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم و مهندسی آب، واحد شهرقدس، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیارگروه علوم و مهندسی آب، واحد فردوس، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

چکیده

برف یکی از مؤلفه­های اصلی چرخه هیدرولوژی در بسیاری از حوضه­های آبریز کوهستانی دنیا است. در این حوضه­ها، رواناب برف بخش اصلی جریان رودخانه­ها به شمار می­رود اما در مناطق کوهستانی شرق کشور علی­رغم بارش برف در این حوضه­ها، تأثیر این جزء هیدرولوژی نسبت به مناطق غربی کشور متفاوت می­باشد. در این پژوهش هدف شبیه­سازی رواناب و بررسی تأثیر عملکرد اثر برف بر پارامترهای مدل بیلان آب سطحی حوضه آبریز بار در نیشابور می­باشد. برای نیل به این هدف از آمار دبی ماهانه ایستگاه هیدرومتری اریه واقع بر رودخانه بار و برای آمار بارندگی از ایستگاه تبخیرسنجی بار-اریه استفاده شد. طول آمار 30 سال می­باشد که از سال آبی 1354 تا سال آبی 1368 برای شبیه­سازی و کالیبراسیون استفاده شده است و صحت­سنجی از سال 1374 – 1388 انجام شده است. نتایج نشان داد که مدل WASMOD علی­رغم سادگی توانایی شبیه­سازی رواناب را با داده­های ورودی کم دارد. بنابراین می­توان این مدل را در حوضه­هایی که داده­های در دسترس کمی موجود است(مثلا فقط شامل بارندگی و دما) به­کار برد. هم­چنین توانایی مدل در دو حالت بررسی شد، مشخص شد که نتایج شبیه­سازی مدل با در نظر گرفتن اثر برف به واقعیت نزدیک­تر است. اما می­توان بدون در نظر گرفتن برف نیز مدل­سازی را انجام داد. هم­چنین غیرخطی بودن رفتار رواناب پایه در اثر وجود برف مشخص گردید. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigation of Snow Impact on Runoff Simulation in Catchment (Case Study: Bar Catchment, Neyshabour)

نویسندگان [English]

  • Hossein HassanPour Darvishi 1
  • Hossein Ebrahimi 2
1 Assistant professor Department of Water Science and Engineering, Shahr-e-Qods Branch, Islamic Azad University., Tehran., Iran.
2 Assistant professor Department of Water Science and Engineering, Ferdoss Branch, Islamic Azad University., Mashhad., Iran.
چکیده [English]

Snow is one of the main elements of hydrological cycle of the mountainous basins. In the basins, snow runoff plays the main role of the river flows. Although there are snowfalls in the eastern highlands of the country, the effect of this kind of hydrological element is different from the western areas. The goal of the study is to investigate on the effect of simulated runoff on the flowing water balance parameters in the BAAR NEYSHABOUR basin. To reach the goal, the counted discharge of ARIYE hydrometric station located on BAAR River is used and to count the rainfall, BAAR-ARIYE evaporation center is utilized. Counting term is about 30 years. Water years of 1975 to 1989 for simulating and calibration and the verification are happened from the years of 1995 to 2009. The consequences show that, despite the simplicity, WASMOD model is able to simulate the runoff even by low receiving data. So the mentioned model can be used in the basins with the low available data. The capability of the model was studied in two ways, and the results suggested that the model with the effect of snow is more related to the reality. Modeling is possible even with no regard to the snowfall. Basic runoff conduction under the effect of the snow is nonlinear as well. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Modeling
  • Rainfall- Runoff
  • Snow
  • basin
  • WASMOD
نجف زاده،ر. 1383. شبیه­سازی جریان رودخانه با مدل SRM و استفاده از داده­های سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی شریف.
گزارش تلفیق مطالعات منابع آب حوزه آبریز کویر مرکزی. 1384. معاونت مطالعات پایه و مدیریت حوضه های آبریز، شرکت مدیریت منابع آب ایران..
پرهمت،ج.، ثقفیان،ب.، صدقی،ح. 1384. بررسی کاربرد مدل SRM در شبیه­سازی رواناب حاصل از ذوب برف با استفاده از داده های ماهواره­ای در حوضه­های بدون آمار برف(مطالعه موردی حوزه خرسان در کارون). تحقیقات منابع آب ایران ، شماره 1 ، سال اول.
حسینی،م و پرهمت،ج. 1386. ارزیابی مدل ذوب برف (SRM) در حوضه آبخیز طالقان. چهارمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران- مدیریت حوضه­های آبخیز 1386.
نجفی،ا.، قدوسی،ج.، ثقفیان،ب و پرهمت،ج. 1386. برآورد رواناب ذوب برف با استفاده از سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در حوضه شهرچایی ارومیه. پژوهش و سازندگی، شماره 76 ، سال بیستم.
Elin Wide´n,N, Sven Halldin, A and Chong-yu ,Xu. 2007. Global water-balance modelling with WASMOD-M: Parameter estimation and regionalization, Journal of Hydrology 340: 105– 118.
Emre,A., Akyu,Z., Ormanc,A.S., Ensoyc,A.S  and Orman,A.U. 2005. Using MODIS snow cover maps in modeling snowmelt runoff process in the eastern part of Turkey. Remote Sensing of Environment. 97:216 – 230.
Hong,M.A. and Guodong,C . 2003. A test of Snowmelt Runoff Model (SRM) for the Gongnaisi River basin in the western Tianshan Mountains, China. Chinese Science Bulletin, 48, 2253-2259.
Leavesley,G.H., Lichty,R.W., Troutman,B.M and Saindon,L.G. 1983. Precipitation-Runoff Modeling System: User's Manual: U.S. Geological Survey Water-Resources Investigations Report. 83: 1- 207.
Malcher,P and Heidinger,M. 2004. Processing and data Assimilation Scheme for Satellite Snow Cover Products in the Hydrological Model .Envisnow, 00052, 1-40. Martinec,J.1975. Snowmelt Runoff Model for Streamflow Forecasts. Nordic Hydrology. 6:145–154.
Quick,M.C. 1995. The UBC watershed model. In: Singh, V.J. (Edition). Computer Models of Watershed Hydrology. Water Resources Publications, Colorado. 233–280.
Vandewiele,G.L., Xu,C.-Y and Ni-Lar-Win,C.1992. Methodology and comparative study of monthly water balance models in Belgium, China and Burma, Journal of Hydrololgy., 134:315-347.