ارزیابی اثر گذاری نقش آبندان ها در توسعه اقتصادی و اجتماعی روستا از دیدگاه کشاورزان بهره بردار با تأکید بر کشاورزی برنج (محدوده مطالعاتی آبندان های حوزه غرب گیلان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه اقتصاد کشاورزی دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان

2 موسسه تحقیقات برنج کشور ، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد توسعه روستایی دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان

4 موسسه تحقیقات برنج کشور. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت ، ایران

چکیده

آب بندان ها یا استخرهای سنتی ذخیره آب، وظیفه تأمین آب کشاورزی استان گیلان را به عهده دارند هدف کلی این تحقیق بررسی نقش آب بندان ها در توسعه اقتصادی و اجتماعی روستا از دیدگاه بهره برداران است. این تحقیق از نوع کاربردی بوده و روش آن توصیفی ـ پیمایشی می باشد. روایی پرسشنامه توسط ده تن از اساتید وپایایی ان با انجام ازمون کرونباخ مقدار834/0 بدست آمد. جامعه آماری مورد بررسی این تحقیق بهره بردار آب بندان 9 روستای سه شهرستان فومن، صومعه سرا و شفت استان گیلان است. مهم ترین نتایج حاصله از آمار توصیفی نشان داد که آب بندان ها 50 درصد آب مورد نیاز شالیزار‌های محدوده مطالعاتی را تأمین می کنند. 96 درصد کشاورزان بهره بردار از آب بندان ها وجود آب بندان ها را برای شالیکاری ضروری، 88 درصد نقش در تداوم فعالیت های کشاورزی، 74 درصد در افزایش درآمد حاصل از شغل اصلی(برنجکاری) و 48 درصد امکان توسعه کشت برنج و کاهش تنش آبی موثر بیان داشتند. همچنین تحلیل آمار استنباطی مطالعه حاضر بیانگر پیا مدهای مثبت اقتصادی و اجتماعی آبندان ها از دیدگاه کشاورزان بهره بردار بوده و مشخص شده است رابطه معناداری بین نقش آب بندان ها در افزایش سطح زیر کشت برنج به واسطه تأمین آب، ارتقاء راندمان تولید، افزایش درآمد سالیانه تولید برنج و نیز تداوم فعالیت های کشاورزی، رضایتمندی از مشاغل اصلی و فرعی متأثر از آب بندان ها و در نهایت بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشاورزان بهره‌بردار وجود دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of the impact of the role of ponds in the economic and social development of the village from the point of view of beneficiary farmers with an emphasis on rice farming (the study area of ponds in West Guilan)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Karim Motamed 1
  • Rezaei Mojtaba 2
  • Mohammad Hossein Feizkhah 3
  • Afsaneh Berenjkar Gorabi 4
1 Department of Agricultural Economics, Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan Community Verified icon
2 Rice Research Institute of Iran, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Rasht, Iran.
3 M. Sc. student, of rural development, Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan
4 Rice Research Institute of Iran, Agricultural Research Education & Extension Organization (AREEO), Rasht, Iran
چکیده [English]

Ponds or traditional pools prevent water wastage by storing rainfall in to provide water for Guilan,s villagers. The purpose of this research is to investigate the role of ponds in the economic and social development of the village. This research is of applied type and its method is descriptive-survey. The validity questionnaire was determined by ten professors and the reliability of the questionnaire was 0.834 by performing the Cronbach's test. The statistical population investigated in this research were three cities of Guilan province. The results showed that the ponds provide 50% of the water needed by the paddy fields. 96% of the beneficiary farmers said that the ponds is essential for rice cultivation, 88% of them have a role in the continuation of agricultural activities, 74% of them have an increase in income from rice farming, and 48% of them have expressed the possibility of developing rice cultivation and reducing water stress effectively. Also, the analysis of the inferential statistics of the present study shows the positive economic and social impact of ponds from the perspective of beneficiary farmers, and it has been determined that there is a significant relationship between the role of ponds in increasing the area under rice cultivation by providing water, improving production efficiency, and increasing annual income and there is rice production as well as the continuation of agricultural activities, satisfaction with the main and secondary jobs affected by the dams, and finally the improvement of the economic and social status of the beneficiary farmers.

کلیدواژه‌ها [English]

  • ponds
  • economic development
  • social impacts
  • rice farming
  • West Guilan area
آب منطقه‌ای استان گیلان. 1396. مطالعات شناسنامه دار کردن، utm دار کردن نقشه های سنواتی و تهیه بانک اطلاعاتی آب بندان های استان گیلان، مهندسین مشاور طراحان البرز سبز.
 آزموده، ع.، تهبندی، ه.، زارعی، م. و حبیب­نژاد، ر. 1387. بررسی نقش آب­بندان به‌عنوان راهکاری برای مقابله با خشکسالی در شمال کشور. اولین کنفرانس بین­المللی بحران آب، اسفندماه، دانشگاه زابل.
احمدی، م. 1399. نقش مدیریت منابع آب کشاورزی در توسعه نواحی روستایی مورد : دهستان غنی بیگلو (شهرستان زنجان). فصل نامه­ی اقتصاد فضا و توسعه روستایی سال دهم. شماره 35.
اجلالی، ف.، عسگری، الف.، درزی نفت چالی، ع. و دهقانی، م. 1396. اثر افزایش آب‌بندان‌ها و میزان تولید و درآمد ناخالص برنج در اراضی شالیزاری. فصلنامة علمی‌پژوهشی اکو بیولوژی تالاب. سال نهم شماره 34.
اجلالی، ف.، عسگری، ا.، درزی نفتچالی، ع. و دهقانی، م. 1394. ارزیابی توسعه آب­بندان­ها بر ذخیره آب زیرزمینی و کاهش هزینه آبیاری برنج در استان مازندران. فصلنامه علمی‌پژوهشی مهندسی آبیاری و آب. 22(6).
پور غلام، م. و لیاقت، ع.1396. طراحی، ساخت و بهره‌برداری آب‌بندان (استخرهای ذخیره آب) و مروری بر مشکلات مربوط به آن، یازدهمین کنگره ملی پیش‌گامان پیشرفت. تهران.
خیراندیش، م.، سید حسن ا. 1392. بررسی اقتصادی ایجاد آب‌بندان و توسعه کشاورزی منطقه محمدآباد گرگان – مجموعه مقالات اولین همایش ملی مدیریت منابع طبیعی.
درگاهی، ب. 1386. آب­بندان­ها مناسب­ترین گزینه برای سازگاری یا کم‌آبی در استان­های شمالی کشور. مجموعه مقالات اولین همایش سازگاری با کم‌آبی، بهمن‌ماه. تهران.
دریاباری، س. م. و خرم مرگاوی، ف. 1389. تأثیر احداث و بهسازی آب‌بندان‌ها بر منابع آب مطالعه موردی: آب‌بندان‌های استان مازندران، اولین همایش ملی مدیریت منابع آب اراضی ساحلی ساری.
درگاهی، ب. 1386. آب­بندان­ها و تأثیر آن در مصرف آب کشاورزی و ارتقای بهره­وری در شمال کشور. ماهنامه، مجله مهر آب، شهرویور 1386، شماره 40.
دیهول، م.، نوری، ح.، میرزایی، ف. و یزدانی، م. 1394. بهره‌برداری بهینه از آب‌بندان در آبیاری اراضی شالیزاری استان گیلان. نشریه حفاظت منابع آب‌وخاک، 2(5): 47-59.
صلبی، ع. 1389. ماهنامه داخلی سازمان جهادکشاورزی استان گلستان سال هفتم شماره 104.
فرزانه، ح. 1388. آب­بندان؛ شیوه سنتی ذخیره­سازی و استفاده بهینه از آب (طرحی برای مستند مردم‌شناختی). فصلنامه فرهنگ مردم ایران، 18 و 19.
فلاحتکار، ب .، سجادی م. م.، راهداری، ع.،  قناعت پرست، الف.، مدبری ع.،  آزموده مژدهی، م. ر.، نصیری، ح. ر. ت. و پوراحمدی نیاکی، م. 1400. امکان‌سنجی تولید کپور ماهیان در حوضچه‌های زینکالوم با تأمین آب از طریق آب‌بندان‌ها - نشریة علوم آبزی‌پروری. 9(2): 129-138.
قربانی، ر.، یلقی س.، عقیلی، س. م .، فاضل، ع . 1392.تحلیل ساختار تولید در آب‌بندهای دو منظوره­ی کشاورزی - آبزی‌پروری در استان گلستان در سال 1389. بهره‌برداری و پرورش آبزیان. 3(4)-13-24.
عباسی، ف.، ناصری، ا.، سهراب، ف.، باغبانی، ج.، عباسی، ن. واکبری، م. 1394. ارتقای بهره­وری مصرف آب. مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، کرج، ایران.
مرادی، ج.، شاه نظری، ح.و نعمتی کوتنایی، م. 1389. نقش آب­بندان­ها در تغذیه آب­های زیرزمینی. مجموعه مقالات اولین همایش ملی مدیریت منابع آب اراضی ساحلی، آذر، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری.
مهربان، م. 1389. توسعه و بهسازی آب­بندان­ها یکی از راه­های جلوگیری از خشکسالی فصلی در گیلان. دومین هم­اندیشی توسعه و بهسازی آب­بندان­های سواحل شمالی کشور. گیلان، ایران.
نجفی، ب. 1378. مدیریت آبیاری مشارکتی: مفاهیم، چارچوب و تجربیات جهانی. مجموعه مقالات گردهمایی علمی - کاربردی بررسی مسائل مدیریت شبکه­های آبیاری و زهکشی. تهران، وزارت کشاورزی، معاونت برنامه­ریزی و بودجه، مؤسسه پژوهش­های برنامه­ریزی و اقتصاد کشاورزی.
وثوقی، م. و  محمدی، الف. 1391. بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی مؤثر در مدیریت جمعی منابع آب در روستاهای فریدون‌کنار.  توسعه روستایی. 4(2)-47-74.
هاشم­زاده وندی، ح، باباپور گل­افشانی، م. 1391. نقش آب­بندان در مدیریت مصرف آب، اولین کنفرانس ملی راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار در بخش­های کشاورزی، منابع طبیعی و محیط‌زیست.
Huang, H.L. and Wu, R.S. 2011. The Estimation of Water Supply of Regional Paddy Irrigation System by VENSIM Model. [Online]. Available at https://www.researchgate.net/profile/Ray_Shyan_Wu/publications,  (accessed 1Feb verified 27Feb. 2015). Iran.
Laban, P. 2006. Who cares for water? Water right and accountability. International Development Research Centre, Cairo, Egypt.
Mushtaq, S., Dawe, D., Lin, H. and Moya, P. 2006. An assessment of the role of ponds in the adoption of water-saving irrigation practices in the Zhanghe Irrigation System, China, agricultural water management. 83(2): 100 – 110.
Rap, E. 2008. Interdisciplinary research and capacity building program on water policies and water management in Andean countries. Paper presented in: Conference of Knowledge on the Move, 27-28 February, Peru.
Singh, A. 2012. Optimization and simulation modeling for managing waterlogging in semi-arid region of Haryana, India. Unpublished Ph.D. Thesis, Agricultural and Food Engineering Department, Indian Institute of Technology, Kharagpur, India, 192 pp
OECD (Organization for Economic Co-operation and Development). 2007. Proposed system of surface water quality standard for Moldavia: Technical Report. Paris, OECD Publishing.
TDEC (Tennessee Department of Environment and Conservation). 2009. Guidance for developing community water system drought management plans. Nashville, Tennessee, USA.
Tsun Fang,W.,Pin Chien, C.,and Chen Chen, S.2012.Study on agricultural benefits by increasing capacity of water ponds: a case study at Taoyuan paddy fields. Paddy and Water Environment10(1): 231-250.
United Nations.2011.World Population Prospects:Revision Population Database.[Online]. Available at http://www.un.org/esa/population/unpop.htm(accessed 1 Feb verified 27 Feb. 2015). Iran.
Xie, X. and Cui, Y. 2011. Removal Development and test of SWAT for modeling hydrological processes in irrigation districts with paddy rice, Journal of Hydrology. 396 (2): 61–71.