نشریه آبیاری و زهکشی ایران

نشریه آبیاری و زهکشی ایران

شاخص‌های مدیریت آب سامانه‌های آبیاری در تولید ذرت علوفه‌ای (مطالعه موردی: استان‌های تهران و البرز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 ستادیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
2 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی
3 استاد موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی شاخص‌های مدیریت آب سامانه‌های آبیاری در تولید ذرت علوفه‌ای در مزارع تحت مدیریت کشاورزان در دو استان تهران و البرز اجرا گردید. بر این اساس تعدادی از مزارع ذرت علوفه‌ای در روش‌های مختلف آبیاری (سطحی، بارانی و قطره-ای) در سه شهرستان اسلامشهر، پاکدشت و شهرری (استان تهران) و ساوجبلاغ (استان البرز) در طول فصل رشد پایش شدند. حجم آب آبیاری ذرت علوفه‌ای در مزارع منتخب با اندازه‌گیری مستقیم دبی جریان و با ثبت برنامه آبیاری تعیین گردید. نیاز آبی (تبخیر -تعرق) ذرت علوفه‌ای با روش پنمن مانتیث فائو و با اعمال ضرایب گیاهی در مناطق یاد شده برآورد گردید. در پایان فصل زراعی عملکرد و مقدار بهره‌وری آب به دست آمد. حجم آب آبیاری ذرت علوفه‌ای در طول دوره رشد در مزارع منتخب متفاوت بود. میانگین حجم آب آبیاری در سه روش قطره‌ای، بارانی و سطحی به ترتیب برابر 3799، 6659 و 7240 مترمکعب در هکتار بود. نتایج نشان داد در مزارعی که از روش‌های آبیاری سطحی، بارانی و قطره‌ای استفاده کرده‌بودند، بطور میانگین به‌ترتیب 18، 13 و 32 درصد کمتر از نیاز ناخالص آبیاری گیاه، آب مصرف شد. میانگین حجم آب آبیاری ذرت برای مناطق اسلامشهر، پاکدشت، شهرری و ساوجبلاغ به‌ترتیب 6826، 5923، 6134 و 8126 مترمکعب در هکتار تعیین گردید. میانگین عملکرد در مزارعی که دو روش آبیاری بارانی و سطحی استفاده کرده بودند، در منطقه اسلامشهر به ترتیب برابر 3/51 و 8/52 تن در هکتار و در منطقه پاکدشت به‌ترتیب برابر 49 و 5/55 تن در هکتار بود. بیشترین مقدار بهره‌وری آب ذرت علوفه‌ای در منطقه پاکدشت و با کاربرد آبیاری قطره‌ای 8/20 کیلوگرم بر مترمکعب حاصل گردید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Water management indicators of irrigation systems in forage corn production Case study: Agroclimatic conditions of Tehran and Alborz Provinces

نویسندگان English

Mohammad Mehdi Nakhjavanimoghaddam 1
Abolfazl Nasseri 2
Fariborz Abbasi 3
1 Assistant Professor, Agricultural Engineering Research Institute (AERI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran
2 AREEO
3 Professor, Agricultural Engineering Research Institute (AERI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran
چکیده English

This study was accomplished to investigate water management indicators of irrigation systems in forage corn production in Tehran and Alborz Provinces. Forage corn farms were monitored during the growing season in the cities of Eslamshahr, Pakdasht, Shahr-rey and Savojbolagh. Corn applied irrigation water was determined by recording the irrigation schedule and measuring the flow rates. The water requirement of forage corn was estimated by Penman-Monteith method and by applying plant coefficients. The yield and water productivity for forage corn farms were obtained at the maturity stage. Irrigation applied water was statistically different during the growth season for the farms. Irrigation water averaged 3799, 6659 and 7240 m3 ha-1 for drip, sprinkler and surface irrigation systems, respectively. Results indicated that the farms with surface, sprinkler and drip irrigation consumed 18%, 13% and 32% less water than the gross irrigation requirement, respectively. The average volume of corn irrigation water in the four regions Islamshahr, Pakdasht, Shahrari and Savojbolagh was 6826, 5923, 6134 and 8126 m3/ha, respectively. Corn yield for sprinkler and surface irrigation systems averaged 51.3 and 52.8 t ha-1 for Eslamshahr and 49 and 55.5 t ha-1 for Pakdasht, respectively. The highest water productivity (20.83 kg m-3) in Pakdasht obtained from drip irrigation.

کلیدواژه‌ها English

Irrigation
Drip
Forage corn
Sprinkler
Surface
اخوان، ک. شیری، م ر. و کاظمی آذر، ف. 1393. اثر میزان آب آبیاری قطره­ای وآرایش کاشت بر عملکرد ذرت دانه ای. نشریه پژوهش آب در کشاورزی /ب/ 28 (1): 105-97.
افراسیاب، پ. دلبری، م. جعفری، ح. 1395. بررسی اثرات مقادیر مختلف آبیاری، تراکم بوته و آرایش کاشت در روش آبیاری قطره­ای نواری بر عملکرد، اجزاء عملکرد و کارآیی مصرف آب ذرت دانه­ای در اسلام آباد غرب.  تحقیقات آب و خاک ایران، 47(3): 741-731.
حقایقی، س. ا. و بهراملو، ر. 1389. مدیریت پایدار منابع آب زیر زمینی با نگرش مصرف بهینه آب کشاورزی در استان های خراسان رضوی و همدان (مطالعه موردی حوضه­های آبریز نیشابور و اسد آباد). گزارش نهایی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی به شماره ثبت 995/89. 123 صفحه.
حیدری، ن. 1390. تعیین و ارزیابی شاخص کارایی مصرف آب محصولات زراعی تحت مدیریت کشاورزان درکشور. مجله مدیریت آب و آبیاری، 1(2): 57-43.
حیدری سورشجانی، س.، شایان­نژاد، م.، نادری، م. و حقیقتی، ب. 1394. تأثیر سطوح مختلف آبیاری بر خصوصیات کمی و کیفی ذرت علوفه­ای (رقم NS) و تعیین عمق بهینه آبیاری آن در شرایط کمبود آب. نشریه علوم آب و خاک (علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی). 19(73): 137-125.
سالمی، ح.، جهاد اکبر، م. ر. و نیکویی، ع. ر. 1392، ارزیابی روش­های آبیاری قطره‌ای نواری و جویچه­ای در مزارع چغندرقند، مجله چغندرقند،  29(2): 188-175.
عباسی، ف.، ناصری، ا.، نخجوانی مقدم، م.م.، سلامتی، ن.، جلینی، م.، خرمیان، م.، دهقانیان، س. ا.، افشین گمرکچی، ی.، اسلامی، ع.، اخوان، ک.، فرزام نیا، م.، باغانی، ج.، و اکبری، م.. .1397.. مقایسة برخی شاخص های مدیریت مصرف آب در تولید ذرت علوفه‌ای در پایاب شبکه های آبیاری مدرن و سنتی. تحقیقات مهندسی سازه های آبیاری و زهکشی،(73) 19: 156-143.
قیصری، م.، میرلطیفی، س. م.، همایی، م. و اسدی، م. ا. 1385. تعیین نیاز آبی ذرت علوفه­ای و ضریب گیاهی آن در مراحل مختلف رشد. مجله تحقیقات مهندسی کشاورزی. 7(36): 142-125.
کریمی، م.، اصفهانی، م.، بیگلوئی، م.، ربیعی، ب. و کافی قاسمی، ع. 1388. تأثیر تیمارهای کم­آبیاری بر صفات مورفولوژیک و شاخص های رشد ذرت علوفه­ای در شرایط آب و هوایی رشت. مجله الکترونیک تولید گیاهان زراعی. 2(2): 109-91.
گلشن راد، ن. 1385. بررسی اثرات سطوح مختلف آبیاری قطره‌ای زیر سطحی  (T-tape) دردو روش کاشت یک ردیفه ودو ردیفه با تراکم های مختلف در ذرت  هیبرید سینگل کراس 700. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه مازندران، 148 ص.
غالبی، س.، شهابی­فر، ج.، میرزایی بافتی، م.، گمرکچی، ا. و محمدی کیا، ر. 1395. بررسی و ارزیابی نقش مدیریت­های مختلف آبیاری بر کارایی مصرف آب در سطح بهره­برداران ذرت­کار استان قزوین. گزارش نهایی پروژه تحقیقاتی شماره 2057 موسسه تحقیقات خاک و آب
نیکخواه، م.، رحیمیان، م. ح.، روستا، م. ج. و رزاقیان، ح. 1394.  ارزیابی  برخی راهکارهای مدیریتی افزایش شاخص کارآیی مصرف آب مزارع گندم در شرایط شور. نشریه آب و توسعه پایدار، 1(3): 58-53.
Ayers, R.S. and Westcot, D.W. 1985. Water quality for agriculture, 29. Food and Agriculture Organization of the United Nations Rome, Rome, Italy.
Cakir, R. 2004. Effect of water stress at different development stages on vegetative and reproductive growth of corn. Field Crop Research. 89:1-16.
Darusman, A. H., L. R. and Stone, W. E. Spurgeon, and F. R. Lamm, 1997. Water flux below the root zone vs. irrigation amount in drip-irrigated corn. Agronomy Journal. 89: 375–379.
FAO, 2022. The State of Food and Agriculture, Crop Statistics. https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL (Accessed 22 September 2022).
Hassanli, A.M., Ebrahimizadeh, M.A. and Beecham, S. 2009. The effects of irrigation methods with effluent and irrigation scheduling on water use efficiency and corn yields in an arid region. Agricultural Water Management. 96(1): 93-99.
Kang, S., Gu, B., Du, T. and Zhang, J. 2003. Crop coefficient ana ratio of transpiration to evapotranspiration of winter wheat and maize in a semi-humid region. Agricultural Water Management. 59:239-254.
Keskin, B., Akdeniz, H., Temel, S. and Eren, B. 2018. Determination of feeding values of different grain corn (Zea mays L.) varieties. Ataturk Univ. J. Agric. Fac., 49 (1) (2018): 15-19.
Li, Y. L., Cui, J. Y., Zhang, T. H. and Zhao, H. L. 2003. Measurement of evapotranspiration of irrigated spring wheat and maize in a semi-arid region of north China. Agricultural Water Management. 61:1-12.
Nasseri, A., 2021. Long-term Water Productivity of Maize (Zea mays L.) From Limited Irrigation Conditions under Moderate Semi-arid Environment. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 18(3): .400-410.
Bahramloo, R. and Nasseri, A., 2019. Water use efficiency and water production function of corn under full and deficit irrigation in a cold semi-arid environment. Yuzuncu Yıl University Journal of Agricultural Sciences. 29(2):213-224.
Nilahyane, A., Islam, M.A., Mesbah, A.O., Herbert, S. K. and Garcia, A. G. 2020. Growth, water productivity, nutritive value, and physiology responses of silage corn to water stress. Agronomy Journal. 112(3):1625-1635.
Norwood, C. A., 2000. Water use and yield of limited – irrigated and dryland corn. Soil Science. 64:365-370.
Payero, J., Tarkalson, D., Irmak, S., Davision, D. and Petersen, J. 2009. Effect of Timing of a Deficit-Irrigation Allocation on Corn Evapotranspiration, Yield, Water use efficiency and Dry mass. Agricultural Water Management. 96: 1387-1397.
Raes, D. 2012. The ETo calculator, evapotranspiration from a reference surface. Reference Manual. Version 3.2. FAO. FAO, via delle Terme di Caracalla, 00153 Rome, Italy.
Shiferaw, B., Prasanna, B.M., Hellin, J. and Bänziger, M. 2011. Crops that feed the world 6. Past successes and future challenges to the role played by maize in global food security. Food Secur. 3 (3) (2011): 307-327.
Yazar, A., Sezen, S. and Gencel, B. 2002. Drip irrigation of corn in the southeast Anatolia Project (GAP) area in Turkey. Irrig. Drain. 51:293-300