نشریه آبیاری و زهکشی ایران

نشریه آبیاری و زهکشی ایران

تأثیر سیاست‌های انگیزشی مالی بر الگوی مصرف آب و الگوی کشت محصولات زراعی (مطالعه موردی: دشت دهگلان در استان کردستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشگاه کردستان
2 دانش آموخته دکتری اقتصاد کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس و مدرس دانشگاه کردستان
3 دانشیار اقتصاد کشاورزی دانشگاه کردستان
4 استادیار اقتصاد کشاورزی دانشگاه کردستان
چکیده
با توجه به محدودیت منابع آب سطحی و بهره‌برداری بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی، سفره‌های آب زیرزمینی در بسیاری از دشت‌های ایران وضعیت نامطلوبی دارند. یکی از این دشت‌های بحرانی، دشت دهگلان است که علی‌رغم تعیین حریم ممنوعه، همچنان با بحران کم‌آبی مواجه است. بنابراین، در این پژوهش به بررسی اثر سیاست‌های انگیزشی مالیات و یارانه برای هر مترمکعب آب آبیاری اضافه یا صرفه‌جویی‌شده بر تغییرات الگوی کشت، در سه سناریوی ۱۰، ۲۰ و ۳۰ درصد افزایش قیمت سایه‌ای آب (714 تومان) در سال ۱۴۰۲ پرداخته شده است. داده‌های مورد نیاز از طریق مراجعه به شرکت آب منطقه‌ای استان کردستان، سازمان جهاد کشاورزی و سامانه نیاز آبی کشور برای هفت محصول عمده شامل گندم، جو، ذرت علوفه‌ای، سیب‌زمینی، خیار، یونجه و کلزا در دشت دهگلان جمع‌آوری شد. سپس با استفاده از مدل برنامه‌ریزی ریاضی اثباتی، داده‌ها تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که اعمال سیاست‌های مالیات و یارانه، الگوی کشت را به سمت محصولات کم‌آب‌بر مانند جو، گندم و کلزا سوق می‌دهد. همچنین مشخص شد، این سیاست‌ها باعث کاهش مصرف آب و بازده ناخالص مزرعه می‌شوند. این یافته‌ها نشان می‌دهد، سیاست‌های انگیزشی ذکرشده می‌تواند ابزار موثری برای مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی باشد. لازم است در کنار این سیاست‌ها، راهکارهای جایگزین مانند استفاده از روش‌های نوین آبیاری نیز مدنظر قرار گیرد تا از تأثیرات منفی بر درآمد کشاورزان جلوگیری شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The effect of financial incentive policies on the pattern of water consumption and the pattern of crop cultivation (case study: Dehgolan plain in Kurdistan province)

نویسندگان English

mahsa ghasabi 1
Mohammad Ali Asaadi 2
Hamed Ghaderzadeh 3
Mahmood Hajirahimi 4
1 PhD Scholar, Agricultural economics, University of Kurdistan
2 PhD in Agricultural economics, Tarbiat Moddares university and lecturer of University of Kurdistan
3 Associate professor in Agricultural economics, University of Kurdistan
4 Assistant professor in Agricultural economics, university of Kurdistan
چکیده English

Due to the limitation of surface water resources and excessive exploitation of underground water, the underground water table in many plains of Iran is in an unfavorable condition. One of these critical plains is the Dehgolan Plain, which is still facing a water shortage crisis despite its designation as a prohibited area. Therefore, in this research, the effect of tax and subsidy incentive policies for each added or saved cubic meter of water consumption on the changes in the cultivation pattern has been investigated in three scenarios of 10, 20, and 30 percent increase in the shadow price of water (714 Tomans) in 2023. The required data were collected by referring to Kurdistan Regional Water Company, Agricultural Jihad Organization, and the country's water demand system for seven major crops including Wheat, Barley, Forage corn, Potato, Cucumber, Alfalfa, and Rapeseed in Dehgolan plain. Then, the data were analyzed using the positive mathematical programming (PMP) model. The results showed that the application of tax and subsidy policies pushes the cropping pattern towards low-water-absorbing crops such as barley, wheat, and canola. It was also found that these policies reduce water consumption and gross farm yield. These findings show that the mentioned incentive policies can be an effective tool for managing water consumption in the agricultural sector. Of course, it is necessary to consider alternative solutions such as the use of new irrigation methods in addition to these policies to prevent negative effects on farmers' income.

کلیدواژه‌ها English

Positive mathematical programming
Cropping pattern
Underground water
Dehgolan plain
اسعدی، م.ع. و نجفی علمدارلو، ح. 1398. ارزیابی اقتصادی الگوی بهینه کشت در راستای استفاده از منابع آب زیرزمینی دشت دهگلان. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. 50(1): 43-29.
اسعدی، م.ع.، حاجی رحیمی، م. و مرتضوی، س.ا. 1398. اثرات سیاست محدودیت عرضه آب کشاورزی بر الگوی کشت: مطالعه موردی دشت دهگلان در استان کردستان، نشریه اقتصاد کشاورزی و توسعه. 27(107): 132-111.
الهی، م.، وکیل پور، م.ح.، نجفی علمدارلو. و اسعدی، م.ع. 1400. بررسی اثرات سیاست‌های مالیاتی و یارانه‌ای در راستای حفظ و پایداری منابع آب دشت کبودر آهنگ، نشریه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 23(3): 237-252.
پیری، س. 1398. بررسی اقتصادی آب‌های زیرزمینی و تأثیر آن بر پایداری کشاورزی در آبخوان قروه و دهگلان. پایان‌نامه کاشناسی ارشد اقتصاد کشاورزی گرایش سیاست و توسعه کشاورزی، دانشگاه کردستان.
پیش بهار، ا. و رحیمی، ج. 1396 . تأثیر سناریوهای اقلیمی و مدیریتی بر بخش کشاورزی و تخلیه منابع آبی در ایران )کاربرد الگوی پویایی‌های سیستم(. نشریه اقتصاد و توسعه کشاورزی. 31(1): 94-73.
دستوار، س.1393. بررسی تأثیر کاداستر و یکپارچه سازی اراضی کشاورزی در بهره وری منابع آب موجود (مطالعه موردی: پایاب سد شویر). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه زنجان.
دشتی، ق.، موسوی اسبق، م.، حسین زاد، ج. و قاسمی، ا. 1402. تعیین الگوی بهینه کشت محصولات عمده زراعی دشت مرند با تأکید بر بهره برداری پایدار از منابع آب، فصلنامه اقتصاد کشاورزی و توسعه. 31(1): 184-163.
رضایی، ا.، جولایی، ر. و کرامت زاده، ع. 1399. بررسی اثر سیاست‌های قیمت و سهمیه‌بندی آب کشاورزی بر پایداری منابع آب استان گلستان، نشریه پژوهش آب در کشاورزی، 34(2): 285-269.
رواسی زاده، س.، انصاری، و.، سلامی. ح. و پیکانی ماچیانی، غ. 1402. تحلیل تأثیر افزایش قیمت آب بر واکنش کشاورزان و الگوی کشت محصولات زراعی دشت ورامین، فصلنامه اقتصاد کشاورزی و توسعه. 31(3): 198-167.
زندی دره غریبی، ب. کرباسی، ع. و محتشمی، ت. 1398. الگوی برنامه ریزی توسعه کشت زعفران با تأکید بر مدیریت منابع آبی، نشریه زراعت و فناوری زعفران. 7(3): 410-397.
سایت شرکت سهامی آب منطقه ای کردستان، https://www.kdrw.ir/.
سایت مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت جهاد کشاورزی، https://www.maj.ir/.
عباسی، ف. و عباسی، ن. 1402. تحلیلی بر راندمان های آبیاری ایران در بستر زمان، نشریه آبیاری و زهکشی ایران. 17(6): 1033-1025.
فتحی، ف. و زیبایی، ز. 1399. مدیریت بهینه کشت محصولات زراعی دشت فیروزآباد در راستای پایداری منابع آب و خاک با استفاده از الگوی برنامه ریزی فازی، نشریه دانش کشاورزی و تولید پایدار (دانش کشاورزی). 30(3): 245-231.
قادرزاده، ح.، کاظمی، س. و حاجی رحیمی، م. 1395. بررسی پایداری منابع آب در بخش کشاورزی شهرستان دهگلان، مجله محیط زیست و مهندسی آب. 2(1): 110-102.
مردانی نجف آبادی، م. و میرزایی، ع. 1397. ارزیابی اثر برنامه های سیاستی جهت دستیابی به هدف پایداری منابع آب در دشت قزوین، تحقیقات اقتصاد کشاورزی. 11(3): 176-155.
هزاره، ر.، حسنی، ی.، و شایان مهر، س. 1395. ارزیابی آثار سیاست‌های مختلف بخش کشاورزی بر شاخص‌های بهره‌وری آن در دشت قزوین، مجله پژوهش آب ایران. 10(4): 83-73.
Angel Galan, M., Pozo, C., Guillen-Gosalbez, G. Anton Vallejo, A. and Jimenez Esteller, L. 2015. MultiStage Linear programming model for optimizing cropping plan decisions under the new Common Agricultural Policyy. Land Use Policy. 48:515-524.
Eliasson, J. 2015. The rising pressure of global water shortages. Nature 517 (7532):6.
Gallego-Ayala J. 2012. Selecting irrigation water pricing alternatives using a multimethodological approach. Mathematical and Computer Modelling, article in press. 55(3-4):861-883.
Heckelei, T. 2002. Calibration and Estimation of Programming Models for Agricultural Supply Analysis. University of Bonn, Germany.
Howitt, R. E., Medellín-Azuara, J., MacEwan, D., and Lund, J. R. 2012. Calibrating disaggregate economic models of agricultural production and water management. Environ. Modell. Software, 38(0):244–258.
Howitt, R.E. 1995. A Calibration Method for Agricultural Economic Production Models. Journal of Agricultural Economics, 46(2):147-159.
Huang, H., Xie, P., Duan, Y., Wu, P and Zhuo,l. 2023. Cropping pattern optimization considering water shadow price and virtual water flows: A case study of Yellow River Basin in China. Agricultural Water Management. 284, 108339.
Li, M., Fu, Q., Singh, V. P., Ma, M. and Liu, X. 2017 An intuitionistic fuzzy multi-objective non-linear programming model for sustainable irrigation water allocation under the combination of dry and wet conditions. Journal of Hydrology. 555:80–94.
Lu, H. W., Li, J., Ren, L. X. and Chen, Y. Z. 2018 Optimal groundwater security management policies by control of inexact health risks under dual uncertainty in slope factors. Chemosphere 198:161–173.
Osama, S., Elkholy, M. and Kansoh, R.M. 2017. Optimization of the Cropping Pattern in Egypt. Alex. Eng. J. 56:557-566.
Paris Q. and Howitt R.E. 1998. An analy sis of ill-posed production problems using Maximu m Entropy. American Journal of Agricultural Economics, 80(1):124-138.
Sabouhi, M.S., Mardani, M., 2013. Application of robust optimization approach for agricultural water resource management under uncertainty. J. Irrig. Drain. Eng. 139:571–581.