نشریه آبیاری و زهکشی ایران

نشریه آبیاری و زهکشی ایران

بررسی شاخص‌های بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی آب و شاخص آب مجازی در مزارع خیار استان همدان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
حجت علیخانی مهوار
مربی پژوهش، بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران
10.22034/idj.2026.559872.2645
چکیده
با عنایت به کاهش آب قابل استحصال در حوزه کشاورزی، محاسبه و بررسی شاخص‌های آب مجازی، بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی آب، در محصولات مختلف زراعی و باغی، امری اجتناب ناپذیر است. در این تحقیق که در استان همدان و در سال زراعی 1401 انجام شد، به تعیین و ارزیابی سه شاخص آب مجازی (VW)، بهره‌وری فیزیکی (WP) و بهره‌وری اقتصادی (NBPD) محصول خیار، پرداخته شد. عملکرد محصول خیار، هزینه و درآمد حاصله از کشت، مقدار آب مصرفی و نیاز آبیاری این محصول در مزارع شهرستان‌های مختلف استان، جمع‌آوری و محاسبه شد. نتایج این پژوهش نشان داد بیشترین مقدار شاخص (VW) خیار 7/497 لیتر برکیلوگرم مربوط به شهرستان رزن و کمترین مقدار آن برابر با 1/225 لیتر برکیلوگرم مربوط به شهرستان فامنین می‌باشد و با درنظر گرفتن مساحت زیرکشت این محصول در شهرستانهای مختلف استان، بطور میانگین و برای کل استان، مقدار این شاخص برابر با 3/366 لیتر برکیلوگرم شد. همچنین بیشترین مقدار شاخص (WP) خیار 44/4 کیلوگرم برمترمکعب، مربوط به شهرستان فامنین و کمترین مقدار آن برابر با 01/2 کیلوگرم برمترمکعب مربوط به شهرستان رزن می باشد و با درنظر گرفتن مساحت زیرکشت این محصول در شهرستان‌های مختلف استان، بطور میانگین و برای کل استان، مقدار این شاخص برابر با 73/2 کیلوگرم برمترمکعب شد. شاخص محاسباتی (NBPD) نیز در شهرستان فامنین بیشترین مقدار را داشت که برابر با 9/152 هزار ریال بر مترمکعب و در شهرستان بهار کمترین مقدار و برابر با 9/40 - هزار ریال بر مترمکعب بود. این شاخص نیز با درنظر گرفتن مساحت زیرکشت خیار در شهرستان‌های مختلف استان، بطور میانگین و برای کل استان، محاسبه و مقدار آن برابر با 7/5 هزار ریال بر مترمکعب شد.
کلیدواژه‌ها
بهره‌وری اقتصادی
بهره‌وری فیزیکی
عملکرد
هزینه و درآمد

عنوان مقاله English

Study of physical and economic water productivity indices and virtual water index in cucumber farms in Hamadan province

نویسنده English

hijjat alikhani mahvar
Research Instructor, Agricultural Engineering and Technical Research Department, Hamadan Province Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Hamadan, Iran,
چکیده English

Given the water shortage in different parts of the country, determining and evaluating the amount of virtual water and water productivity in important agricultural crops seems necessary and essential. In this study, the calculation and examination of three indicators of virtual water (VW), physical productivity (WP) and economic productivity (NBPD) of cucumber crop in the crop year 1401 in Hamedan province were carried out. The crop yield, cost and income, amount of water consumed and irrigation requirement of cucumber in the farms of the provinces were collected and calculated. The results of the study showed that the highest value of the index (VW) of cucumber is 497.7 liters per kilogram in Razan County and the lowest value is 225.1 liters per kilogram in Famenin County. Considering the area under cultivation of this crop in different counties of the province, on average and for the entire province, the value of this index was 366.3 liters per kilogram. Also, the highest value of cucumber index (WP) is 4.44 kg/m3, which is related to Famenin County and the lowest value is 2.01 kg/m3, which is related to Razan County. Considering the area under cultivation of this product in different counties of the province, on average and for the entire province, the value of this index was equal to 2.73 kg/m3. The calculated index (NBPD) also had the highest value in Famenin County, which was equal to 152.9 thousand rials/m3, and in Bahar County, it was the lowest value and equal to -40.9 thousand rials/m3. This index was also calculated by considering the area under cultivation of cucumber in different counties of the province, on average and for the entire province, and its value was equal to 5.7 thousand rials/m3.

کلیدواژه‌ها English

Net Benefit Per Drop
Water productivity
performance
cost and income
آمارنامه کشاورزی، سال زراعی 1401، سازمان جهاد کشاورزی استان همدان.
آمارنامه کشاورزی، سال زراعی 1401، وزارت جهاد کشاورزی، ایران.
باسره، ف.، احمدپری، ه. و شریفی، م. 1403. بررسی محتوای آب مجازی و بهره‌وری آب کشاورزی در محصولات زراعی (مطالعه موردی: شهرستان دهلران استان ایلام). نشریه مدل‌سازی و مدیریت آب و خاک، 4(3): 1-18.
باغبانیان، م.، امام وردی، ق.، قادرزاده، ح.، دامن کشیده، م. و امین دشتی، ن. 1399. بررسی آب مجازی و شاخص‌های بهره‌وری آب کشاورزی در محصولات عمده زراعی (مطالعه موردی: شهرستان سقز استان کردستان).  نشریه آبیاری و زهکشی ایران. 3 (14): 1054-1046.
بلالی، ح.، بنی اسدی، م. و مظفری، ل. 1400. برآورد ترازتجاری آب مجازی محصولات کشاورزی استان همدان. نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری وآب ایران، 12 (46)، ص 357-338 .
راسخی، س. و کریمی، م. 1401. ارزیابی تراز تجارت آب مجازی محصولات کشاورزی. نشریه علمی پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی. 30 (104): 209-236.
رحیمی، ف. 1400. بررسی اجزای ردپای آب محصول خیار در استان ایلام. نشریه آب و توسعه پایدار. 8 (3): 23-30.
رحیمی‌پور انارکی، م.، محمدی، م.، رفیعیان، م.، ارجمندی، ر. و کریمی، س. 1399. ارزیابی آب مجازی و ردپای آب در محصولات کشاورزی (مطالعه موردی: شهرستان قلعه گنج). نشریه مطالعات جغرافیایی مناطق خشک. 11 (41): 77-92.
زارعی، ق. و جعفری، ع. 1398. تجارت آب مجازی در ایران از دیدگاه بهره‌وری اقتصادی. مجله پژوهش‌های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی. 4 (1): 49-62.
عباسی، ن.، عباسی، ف.، بهراملو، ر.، ناصری، ا.، واحدی، س.، بهروزی‌نیا، ث.، مقبلی، ا.، زارع، ا.، دهقانیان، ا.، خرمیان، م.، قدمی، ع.، کریمی، م.، سپری صادقیان، س. و نخجوانی مقدم، م. 1403. تعیین حجم آب کاربردی و شاخص بهره‌وری آب در مزارع تولید خیار در کشور. مجله تحقیقات آب و خاک ایران. 55 (2):329-343.
عباسی، ف.، سهراب، ف. و عباسی، ن. 1394. راندمان‌های آبیاری و تغییرات زمانی و مکانی آن در ایران. نشریه موسسه تحقیقات فنی و مهندسی  کشاورزی. ویراست سوم. ص 51-1.
عباسی، ف.، عباسی، ن. و توکلی، ع. 1396. بهره‌وری آب در بخش کشاورزی؛ چالش‌ها و چشم‌اندازها. نشریه آب و توسعه پایدار. 4 (1): 144-141 .
عبدی اقدم، ف.، رسول زاده، ع.، صمدیان فرد، س. و نویدی، ف. 1401. تحلیل شاخص‌های بهره‌وری آب در اراضی کشاورزی شرکت کشت و صنعت و دامپروری مغان. نشریه دانش آب و خاک. 32 (3): 90-77.
قدمی فیروزآبادی، ع.، اسدیان، ق.، جعفری، ع. و بهراملو، ر. 1399. ارزیابی فنی و اقتصادی سامانه آبیاری قطره‌ای نواری در مزارع خیار و گوجه‌فرنگی. نشریه آبیاری و زهکشی ایران. 1(14): 263-274.
مرسلی، ا.، حیدری، ن.، زارع، ع. وحاتمی، ح. 1396. بررسی نقش فرایندها در ارتقای بهره‌وری آب کشاورزی ایران. نشریه پژوهش آب در کشاورزی. 31 (2):180-163.
ملا رضا قصاب، ف.، عبدشاهی، عباس. و مرزبان، ا. 1399. تعیین بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی آب کشاورزی: مطالعه‌ی موردی شهرستان دزفول. فصلنامه علمی- پژوهشی تحقیقات اقتصاد کشاورزی. 12(3): 72-49.
Allan, J.A. 1997. Virtual Water: A long-term solution for water short Middle Eastern economies? Paper presented at British Association Festival of Science, 6 September, Leeds, UK.
Allan J.A. 2003. Virtual water - the water, food, and trade nexus: useful concept or misleading metaphor? Water International. 28: 108-113.
Hoekstra A.Y. 2003. Virtual water trade: Proceedings of the international expert meeting on virtual water trade, 12-13 December 2003, Netherlands.
Johnson, L.F., Cahn, M., Martin, F., Melton, F., Benzen, S., Farrara, B. and Post, K., 2016. Evapotranspiration-based irrigation scheduling of head lettuce and broccoli. Journal of the American Society for Horticultural Science. 51(7): 935-940.
Karimi, M. and Jolaini, M., 2017. Evaluation of Agricultural Water Productivity Indices in Major Field Crops in Mashhad Plain. Journal of Water and Sustainable Development. 4(1):133-138.
Montazar, A. and Kosari, H., 2007. Water productivity analysis of some irrigated crops in Iran. In Proceedings of the international conference Water Saving in Mediterranean Agriculture & Future Research Needs. Italy.
Tang J., Wang J., Fang Q., Wang E., Yin H., and Pan X. 2018.  Optimizing planting data and supplemen. Tal irrigation potato across the agro-pastoral ecotone in north china. European journal of agronomy: 98: 82-94.
نشریه آبیاری و زهکشی ایران
دوره 20، شماره 2 - شماره پیاپی 117
خرداد و تیر 1405
صفحه 280-288