نشریه آبیاری و زهکشی ایران

نشریه آبیاری و زهکشی ایران

شناخت و بررسی عوامل اثرگذار اجتماعی توسعه سامانه‌های آبیاری نوین در دشت اردستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری آبیاری و زهکشی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) قزوین
2 دانشیار گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشگاه تهران و عضو هیئت علمی دانشگاه بین المللی خمینی (ره).
3 استاد گروه مهندسی آب دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی )ره)، قزوین، ایران
4 دانشیار گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران
5 دانشیار گروه توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
اجرای سامانه‌های نوین آبیاری در درازمدت تأثیرات قابل مشاهده‌ای در بعد اجتماعی بر جوامع روستایی خواهد گذاشت؛ لذا توجه به شاخص‌های اجتماعی در ارزیابی سامانه‌های نوین آبیاری اهمیت بسیاری دارد. این تحقیق از نوع کاربردی و به روش پیمایشی با هدف شناخت و بررسی عوامل اجتماعی اثرگذار سامانه‌های نوین آبیاری در دشت اردستان استان اصفهان انجام شده است. ابزار اصلی جمع‌آوری داده‌ها پرسشنامه و روش جمع‌آوری داده‌ها مطالعه اسنادی، مصاحبه و جامعه آماری مورد مطالعه این پژوهش در برگیرنده تمام کشاورزانی بود که از سال 1393 تا پایان سال 1401 در دشت اردستان سامانه‌های نوین آبیاری در مزارع و باغات خود اجرا کرده بودند. جامعه از فرمول نمونه‌گیری کوکران به تعداد 132 نفر تعیین شد و برای تجزیه و تحلیل و توصیف داده‌ها از نرم‌افزار آماری SPSS استفاده شد. بر اساس پژوهش‌های انجام شده 12 عامل اثر گذار اجتماعی شناسایی گردید. نتایج بررسی اثرات عوامل اجتماعی سامانه‌های نوین آبیاری نشان می‌دهد افزایش عملکرد ناشی از اجرای سامانه‌های نوین آبیاری منتهی به بهبود سطح معیشت بهره‌برداران و خانوارهای روستایی، مهاجرت معکوس 1/12 درصد کشاورزان و افزایش تمایل آن‌ها به سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی شد. میزان رضایت کلی پاسخگویان از اجرای طرح سامانه‌های نوین بسیار بالا و در حدود 85 درصد ارزیابی شد. در مجموع 5/73 درصد از کشاورزان اقدام به تجمیع زمین‌ها کردند. ازدیدگاه پاسخگویان، اجرای سامانه‌های نوین آبیاری باعث افزایش سرمایه اجتماعی کشاورزان، پایداری و استمرار شغل کشاورزان وتغییراتی در الگوی کشت شده است. به‌طور کلی بررسی‌ها نشان می‌دهد اجرای سامانه‌های نوین آبیاری باعث ارتقاء شاخص‌های اجتماعی و پیشرفت جوامع روستایی شد.

واژه‌های کلیدی: سامانه‌‌های نوین آبیاری، جوامع روستایی، عوامل اجتماعی
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Understanding and Analyzing the Social Factors Influencing the Development of Modern Irrigation Systems in Ardestan Plain

نویسندگان English

Samad Ebrahimipour 1
Bijan Nazari 2
Abbas sotoodehnia 3
, mahdi gheysari 4
Mohammad Sadegh Ebrahimi 5
1 Ph.D Student of Irrigation and Drainage Engineering, Water Engineering Department, College of Agriculture and Natural Resources, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
2 Associate Professor, Department of Irrigation and Reclamation Engineering, Faculty of Agriculture, College of Agriculture and Natural Resources, University of Tehran, &. 2- Faculty Member of Imam Khomeini International University
3 Professor of Water Engineering Department, College of Agriculture and Natural Resources, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
4 Associate Professor, Department of Water Engineering College of Agriculture Isfahan University of Technology Isfahan
5 Associate Professor, Department of Rural Development, College of Agriculture Isfahan University of Technology Isfahan
چکیده English

The implementation of modern irrigation systems is expected to have observable social impacts on rural communities in the long run; therefore, attention to social indicators in evaluating modern irrigation systems is of great importance. This study is applied in nature and uses a survey method with the aim of identifying and examining the social factors affecting modern irrigation systems in desh-e Ardastan, Isfahan Province. The main data collection tool is a questionnaire, and data collection methods included documentary review, interviews, and the study population. The study population consisted of all farmers who had implemented modern irrigation systems on their farms and orchards in Desh-e Ardastan from 2014 (1393) to the end of 2022 (1401). The population size was determined using Cochran’s formula at 132 individuals. For data analysis and description, SPSS software was used. Based on the conducted research, 12 social influence factors were identified. The results of examining the social effects of modern irrigation systems show that the enhanced performance resulting from implementing modern irrigation systems leads to an improvement in the livelihoods of producers and rural households, reverse migration of 12.1% of farmers, and an increased willingness among them to invest in the agricultural sector. The overall satisfaction level of respondents with the implementation of the modern irrigation scheme was very high, estimated at about 85%. In total, 73.5% of farmers have consolidated their lands. From the respondents’ viewpoint, the implementation of modern irrigation systems has increased farmers’ social capital, sustainability and continuity of agricultural employment, and brought changes in cropping patterns. Overall, the studies indicate that the implementation of modern irrigation systems has raised social indicators and advanced rural communities

کلیدواژه‌ها English

Modern irrigation systems
National development programs
Water efficiency
برقی، ح.، قاسمی، ر. و شفیعی، م.ر. 1397. تحلیلی بر اثرات بکارگیری تکنولوژی‌های نوین آبیاری در توسعه کشاورزی مناطق روستایی (مطالعه موردی: بخش کهک استان قم). مهندسی جغرافیای سرزمین. 2 (4): 115-128.
بلالی، ح.، سعدی، ح. و وحدت ادب، ر. 1395. عامل‏های اقتصادی و اجتماعی موثر بر پذیرش فناوری آبیاری تحت‌فشار در گندم‏زارهای شهرستان همدان. فصلنامه پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی. 37: 85-96.
جلالیان، ح. 1391. تحلیل اثرات نظام‌های آبیاری نوین بر وضعیت بهره‌برداران کشاورزی در شهرستان خدابنده. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی. 2: 41-64.
حیاتی، د. و لاری، م. ب. 1379. مشکلات و موانع بکارگیری فناوری‌های آبیاری بارانی از سوی کشاورزی. اقتصاد کشاورزی و توسعه. 32: 187-213.
طیب نیا، س. ه. و درینی، س. .1399. تحلیلی بر اثرات سامانههای آبیاری نوین بر نواحی روستایی(مطالعه موردی: دهستان محمدآباد، شهرستان عنبرآباد). نشریه  آب و خاک. 34(4):765-780.
ظریفیان، ش.، رستمی، ج. و پیش‌بهار، ا. 1399. عوامل مؤثر بر بکارگیری سیستم‌های نوین آبیاری در توسعه کشاورزی پایدار (مطالعه موردی: شهرستان بستان‌آباد، استان آذربایجان شرقی). نشریه دانش کشاورزی و تولید پایدار. 30 (3): 217-229.
قدمی فیروزآبادی، ع.، اکبری، م. و فرزام‌نیا، م. 1399. تعیین بهره‌وری مصرف آب لوبیا در دو سامانه آبیاری سطحی و بارانی. نشریه آبیاری و زهکشی ایران. 14 (5): 1815-1827.
کج‌بافیان، ح.، نصریان، ن. و محمد قاسم نژاد ملکی، ح. 1394. ارزیابی بهره‌‍‌وری انرژی و اقتصادی گلخانه‌های صیفی در استان خوزستان. نشریه علوم و فنون کشت‌های گلخانه‌ای. 6 (23): 25-35.
کریمی، م. و جلینی، م. 1396. بررسی شاخص‌های بهره‌وری آب کشاورزی در محصولات مهم زراعی، مطالعه موردی: دشت مشهد (یادداشت فنی). نشریه آب و توسعه پایدار. 4 (1): 133-138.
معصومی، م، شعبانعلی قمی، ح، ورمزیاری، ح، کردعلیوند، س. 1401. بررسی پیامدهای اجرای طرحهای آبیاری تحت فشار و اثر ان بر رضایت و استمرار استفاده از آن در استان قزوین.نشریه آب و توسعه پایدار. 9( 3): 87-96.
نایینی، م.، لیاقت، ع. و نظری، ب. 1397. ارزیابی سامانه‌های آبیاری نخلستان‌های بوشهر و تعیین مناسب‌ترین سامانه با استفاده از روش AHP. مدیریت آب و آبیاری. 8 (2): 211-225.
نجفی کانی، ع. و زنگانه، ا. 1392. آبیاری تحت‌فشار گامی در راستای توسعه کشاورزی و روستایی (نمونه موردی: روستاهای شهرستان علی‌آباد کتول). چشم‌انداز جغرافیایی در مطالعات انسانی. 8 (24): 121-132.
Castillo, G. M. L.، Engler, A. و Wollni, M. 2021. Planned behavior and social capital: Understanding farmers’ behavior toward pressurized irrigation technologies. Agricultural Water Management. 243: 106524.
Douh, B.، Mguidiche, A.، Bhouri-Khila, S.، Mansour, M.، Harrabi, R. و Boujlben, A. 2013. Yield and water use efficiency of cucumber (Cucumis sativus L.) conducted under subsurface drip irrigation system in a Mediterranean climate. Journal of Environmental Science, Toxicology and Food Technology. 2 (4): 46–51.
Deng, X. P.، Shan, L.، Zhang, H. و Turner, N. C. 2006. Improving agriculture water use efficiency in arid and semi-arid areas of China. Agricultural Water Management. 80: 23–40.
Rahman, A. 2014. Low Energy Rotary Nozzle: An Energy and Water Saving Device for Field Crop Irrigation. Journal of Agriculture and Technology (JAST). 17: 1071-1082.
Nathan, R.، Hatch, D.، Daniel و Saket, P. 2020. Behavioral and socioeconomic factors controlling irrigation adoption in Maharashtra, India. Hydrological Sciences Journal. 67 (6): 847-857.
Ndiiri, J. A.، Mati, B. M.، Home, P. G.، Odongo, B. و Uphoff, N. 2013. Adoption, constraints and economic returns of paddy rice under the system of rice intensification in Mwea, Kenya. Agricultural Water Management. 129: 44-55.
Wang, Y. N. 2020. China's per capita water resources are only a quarter of the world average. Why are floods so frequent and serious? China Economic Weekly. 31 August