نشریه آبیاری و زهکشی ایران

نشریه آبیاری و زهکشی ایران

تحلیل راهبردی مدیریت منابع آب با تأکید بر همبست آب و غذا در استان خوزستان: از تحلیل وضعیت تا تدوین سیاست‌های پایدار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد پارسایی 1
احمد فتحی 2
حمید عبدل آبادی 2
1 . دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه مهندسی محیط‌زیست، دانشکده مهندسی آب و محیط زیست، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 استادیار، ، گروه مهندسی محیط‌زیست، دانشکده مهندسی آب و محیط زیست، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
چکیده
در سال‌های اخیر، بحران منابع آب و تهدیدات ناشی از آن بر امنیت غذایی، اهمیت به‌کارگیری رویکردهای یکپارچه در مدیریت منابع را دوچندان کرده است. این پژوهش باهدف تحلیل وضعیت منابع آب و کشاورزی استان خوزستان و ارائه راهبردهای مدیریتی مبتنی بر همبست آب و غذا، با استفاده از روش توصیفی–پیمایشی و ابزار تحلیل SWOT (نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدات) انجام شد. داده‌های تحقیق از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، پرسش‌نامه‌های تخصصی و مصاحبه با خبرگان حوزه آب، کشاورزی و محیط‌زیست جمع‌آوری گردید. نتایج نشان داد که علی‌رغم برخورداری استان از ظرفیت‌های طبیعی و انسانی، چالش‌های مدیریتی، ساختاری و محیط‌زیستی جدی، امنیت آبی و غذایی را تهدید می‌کنند. براین‌اساس، مجموعه‌ای از راهبردهای مدیریتی، اقتصادی، فناوری، اجتماعی و زیست‌محیطی تدوین گردید که از جمله آن‌ها می‌توان به تقویت ساختارهای نهادی، اصلاح نظام قیمت‌گذاری آب، توسعه فناوری‌های نوین، به‌کارگیری منابع آب جایگزین، و ارتقای مشارکت عمومی اشاره کرد. این راهبردها باهدف ایجاد تعادل میان بهره‌برداری و حفاظت، تأمین امنیت آبی و غذایی و حرکت به‌سوی توسعه پایدار در استان خوزستان طراحی شده‌اند. یافته‌های پژوهش بر ضرورت تغییر رویکردهای سنتی به الگوهای همبست، میان‌رشته‌ای و مشارکتی در مدیریت منابع تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها
همبست آب و غذا
مدیریت منابع آب
تحلیل SWOT
استان خوزستان

عنوان مقاله English

Strategic Analysis of Water Resource Management with Emphasis on the Water-Food Nexus in Khuzestan Province: From Situation Analysis to Sustainable Policy Development

نویسندگان English

mohammad parsaei 1
Ahmad Fathi 2
Hamid Abdolabadi 2
1 Msc in Environmental Engineering, Faculty of Water and Environmental Engineering, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
2 Assistant professor, Department of Environmental Engineering, Faculty of Water and Environmental Engineering, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.
چکیده English

In recent years, the crisis of water resources and its resulting threats to food security have highlighted the importance of adopting integrated approaches to resource management. This study analyzes the status of water and agricultural resources in Khuzestan Province and provides management strategies based on the water-food nexus. The research employed a descriptive-survey methodology and utilized the SWOT analysis tool (Strengths, Weaknesses, Opportunities, and Threats). Data were collected through library research, specialized questionnaires, and interviews with experts in water, agriculture, and environmental sectors. The results demonstrated that despite the province's natural and human capacities, serious managerial, structural, and environmental challenges threaten water and food security. Based on these findings, a set of management, economic, technological, social, and environmental strategies were developed. Key strategies include strengthening institutional frameworks, reforming water pricing systems, developing innovative technologies, utilizing alternative water resources, and enhancing public participation. These strategies aim to balance resource utilization and preservation, ensure water and food security, and promote sustainable development in Khuzestan Province. The study emphasizes the necessity of shifting from traditional approaches to integrated, interdisciplinary, and participatory models in resource management.

کلیدواژه‌ها English

Water-Food Nexus
Water Resource Management
SWOT Analysis
Khuzestan Province
اروندی، م.، زارع، س. و افشار اصل، م. 1400. همبست آب، غذا و انرژی در سامانه‌های نوین آبیاری. فصلنامه علمی تخصصی مهندسی آب. 9(4): 55-66.
آهنی، ع.، ضیایی، ا. ن.، محمدی، ب.، مردانی نجف‌آبادی، م.، و میرزایی، ع. 1402. پیشنهاد یک مدل برنامه‌ریزی ریاضی چندهدفه با رویکرد همبست آب-غذا-انرژی برای تولید محصولات زراعی. اقتصاد و توسعه کشاورزی. 37(1): 83-102.
بهمن‌پور، ص. و سلطانی. س. 1397. کاربرد روش تحلیل سلسله‌مراتبی فازی در مدیریت یکپارچه و پایدار منابع آب شهرستان نی‌ریز. تحقیقات اقتصاد کشاورزی، 10(40): 105-124.
پورآرام، ح.، بنی‌حبیب، م. ا.، یوسفی، ح. و رندیر، ت. ا. 1400. نقد و بررسی سبدهای غذایی مطلوب و فعلی جامعه ایرانی با رویکرد همبست آب و غذا. اکوهیدرولوژی. 8(2): 599-609.
جابری، غ.، منصور، م.، مردانی نجف‌آبادی، م. و شعبانی گلوگردی. 2023. تدوین سناریوهای بازتخصیص منابع آب بخش کشاورزی در حوضه آبریز کارون بزرگ؛ کاربست همبست آب-غذا-انرژی. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران. 19(1): 65-82.
حب‌وطن، م.، حیدری، ن.، جعفری، ب.، ارشدی، م.، لطفی، س. و ضرغامی، م. 1399. تحلیل راهبردی برای بهبود کارکرد و اقتدار شورای‌عالی آب با استفاده از روش SWOT. تحقیقات منابع آب ایران. 16(4): 15-30.
دهقان چناری، م.، برزگری بنادکوکی، ع. و صارمی نایینی، م. 1401. بررسی اثر طرح انتقال آب دریای عمان (خلیج‌فارس) بر بوم‌سازگان‌های بیابانی استان یزد به کمک روش تحلیل SWOT. علوم و مهندسی آبخیزداری ایران. 16(58): 1-12.
رضایی میرقائد، ع.، حسینی، س. ا.، مولایی، ن. و همکاران. 1400. سند راهبردی انقلاب اقتصادی.
ساکی، ا.، عبدل‌آبادی، ح. و شاکرمی، ا. ح. 1402. تحلیل راهبردهای مدیریت پایدار تقاضای آب کشاورزی در استان خوزستان بر مبنای نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها. پنجمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست،. 1-8.
صفوی، آ. و احتشامی، م. 1400. مدل‌سازی رویکرد همبست آب، انرژی، غذا در شهرستان ورامین و ارزیابی میزان پایداری اجتماعی و محیط‌زیستی آن. سد و نیروگاه برق‌آبی، 8(28): 79-99.
طبیعی، م. و کریمی، ا. 1400. کاوش مردم‌نگارانه انتقادی چالش‌های بحران آب در روستاهای شهرستان ممسنی. پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران. 10(2): 1-22.
عقیلی، ا.، گل‌محمدی، م. و نیکویی، ع. 1399. ارزیابی شاخص‌های پایداری منابع در همبست آب-غذا-انرژی به کمک تدوین و تحلیل طرح‌های مدیریتی با توجه به مفهوم آب مجازی. تحقیقات منابع آب ایران. 16(4): 77-97.
فتوحی فیروزآباد، ف.، اختصاصی، م.، سفید، م. و مروتی شریف‌آبادی، ح. 1398. مدیریت راهبردی تفکیک آب شرب از آب بهداشتی در شهرستان یزد با استفاده از تحلیل SWOT و AHP. آب و فاضلاب. 30(2): 113-120.
فولادی، م.، مهدوی نجف‌آبادی، ح.، رضایی، م. و مسلمی، ع. 1400. تدوین راهبردهای مدیریتی حفاظت و احیای تالاب جازموریان با استفاده از مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره VIKOR. کاوش‌های جغرافیایی مناطق بیابانی، 8(2): 107-135.
قربانی، ر.، منعم، م. و واعظ تهرانی، ح. 1399. توسعه مدل پیوند آب، انرژی و غذا در سطح شبکه‌های آبیاری بر اساس شاخص‌های کفایت و پایداری آب (مطالعه موردی: شبکه آبیاری قزوین). تحقیقات مهندسی سازه‌های آبیاری و زهکشی. 21(80): 61-80.
کاظمیه، ف. و موسی، آ. 1397. تحلیل استراتژی‌های مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی استان آذربایجان‌شرقی. دانش کشاورزی و تولید پایدار. 28(4): 217-227.
کلاه‌زری مقدم، ف. و کتابچی، ح. 1399. امکان‌سنجی به‌کارگیری مدل شبیه‌سازی–بهینه‌سازی برای ارزیابی تصمیم‌های مبتنی بر پیوند آب–انرژی–غذا با لحاظ خسارت‌های محیط‌زیستی. اکوهیدرولوژی. 7(2): 313-329.
کیانی، و.، فقهی، ج.، نظری، ع. و علیزاده، ا. 1390. تحلیل تغییرات پوشش/کاربری شهرستان طالقان با استفاده از ماتریس کیفی SWOT به‌منظور تدوین راهکارهای مدیریت پایدار سرزمین. پژوهش‌های فرسایش محیطی. 1(3): 45-60.
محمدی، ع.، بنی‌حبیب، م. ا.، یوسفی، ح. و پورآرام، ح. 1400. نقد و بررسی سبدهای غذایی مطلوب و فعلی جامعه ایرانی با رویکرد همبست آب و غذا. اکوهیدرولوژی. 8(2): 599-609.
مرادی، ه.، ملکی، س. و امان‌پور، س. 1402. چارچوب مفهومی سنجش و ارزیابی امنیت آب شهری (مورد مطالعه: کلان‌شهر اهواز). علوم محیطی. 21(4): 203-220.
مرکز آمار ایران. 1400. سالنامه آماری خوزستان: فصل نهم آب و برق.
مسائلی، گ.، گوهری، ش. و شایان‌نژاد، م. 1401. ارزیابی روش‌های مختلف آبیاری با استفاده از رویکرد همبست آب، انرژی، غذا و کربن. مدیریت آب و آبیاری. 12(3): 511-525.
مسعودی آشتیانی، ش.، شرافتی، ا. و کاردان مقدم، ح. 1402. ارزیابی آسیب‌شناسی بهره‌برداری از قنات به‌منظور پتانسیل تأمین آب با رویکرد تئوری استخوان ماهی. مدیریت آب و آبیاری. 13(1): 239-257.
معتقد، م.، شعبانعلی فمی، ح.، اسدی، ع. و کلانتری، خ. 1402. تحلیل سازوکارهای همبست آب، انرژی و غذا در واحد‌های بهره‌برداری کشاورزی کوچک‌مقیاس استان همدان. فصلنامه آب و توسعه پایدار. 10(2): 1-12. doi:10.22067/jwsd.v10i2.2301-1211.
ممبنی، م. و عسگری، ح. ر. 1397. پایش، بررسی و پیش‌بینی روند تغییرات مکانی کاربری اراضی/پوشش زمین با استفاده از مدل زنجیره‌ای مارکوف. فصلنامه علمی-پژوهشی اطلاعات جغرافیایی «سپهر». 27(105): 35-47.
doi:10.22131/sepehr.2018.31471.